Tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 22 được tổ chức bởi Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ở Singapore (30/5–1/6/2025), hơn 550 đại diện từ hơn 40 quốc gia đã tập trung để thảo luận các thách thức an ninh then chốt ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.[1] Các phiên toàn thể đã thảo luận các chủ đề như “Tham vọng mới của Mỹ về An ninh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương,” “Đảm bảo ổn định trong thế giới cạnh tranh”, “Quản lý rủi ro phổ biến hóa vũ khí hạt nhân ở châu Á – Thái Bình Dương”, “Thách thức về an ninh mạng, dưới biển và không gian vũ trụ” và “Giải pháp đổi mới quốc phòng cho các thách thức tương lai”.[2] Các “phiên đặc biệt” và các cuộc họp song phương bên lề cũng tạo cơ hội thảo luận sâu hơn về an ninh hàng hải, cơ chế quản lý khủng hoảng và đổi mới quốc phòng.
1. An ninh mạng và cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung Quốc
1.1. Lời kêu gọi của Tổng thống Pháp Macron về liên minh EU – Ấn Độ Dương
Trong phát biểu khai mạc ngày 30/5, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi xây dựng một liên minh hành động mới giữa Liên minh châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, với mục tiêu củng cố trật tự quốc tế dựa trên bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng. Ông khẳng định châu Âu không nên “phụ thuộc” duy nhất vào Mỹ hay Trung Quốc, mà thay vào đó cần một liên minh trung lập hành động vì lợi ích chung trong việc tăng trưởng, thịnh vượng, ổn định và trật tự thế giới. Khi so sánh trực tiếp việc Nga nới rộng lãnh thổ ở Ukraine với nguy cơ tương tự tại Đông Á, Macron cảnh báo: “Nếu chúng ta để cho Nga chiếm giữ một phần lãnh thổ Ukraine mà không có biện pháp trừng phạt, thì liệu điều gì có thể xảy ra ở Đài Loan? Chúng ta sẽ làm gì nếu có xung đột tại Philippines?”.[3] Ông cũng kêu gọi Trung Quốc ngăn chặn việc Triều Tiên viện trợ quân sự cho Nga, đồng thời cảnh báo rằng nếu Trung Quốc không hành động, NATO sẽ tăng cường sự hiện diện tại châu Á.
1.2. Pete Hegseth kêu gọi tăng chi tiêu quốc phòng và nỗ lực “tách rời” kinh tế khỏi Trung Quốc
Ngày 31/5, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth kêu gọi các quốc gia đồng minh khu vực châu Á tăng chi tiêu quốc phòng lên mức khoảng 5% GDP, tương đương tiêu chuẩn NATO, với lý do rằng một liên minh không thể vững mạnh nếu đóng góp chỉ đến từ phía Mỹ. Ông nhấn mạnh: “Chính sách America First của Mỹ không có nghĩa là America Alone”[4] và mong muốn các quốc gia châu Á trở thành “nhân tố tiềm lực” (force multipliers) trong liên minh, đồng thời khẳng định việc tiếp tục duy trì hiện diện ở khu vực nếu các đồng minh châu Á cùng đóng góp nỗ lực bảo vệ an ninh chung.[5]
Hegseth cảnh báo lỗ hổng chiến lược khi nhiều nước trong khu vực phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc, đồng thời nêu rõ tương lai của nước Mỹ và các đồng minh sẽ luôn gắn kết chặt chẽ với nhau. Trong các trao đổi song phương, ông yêu cầu Úc tăng chi quốc phòng lên 3,5% GDP, khích lệ Philippines tăng cường vũ trang cho lực lượng và tăng cường nhận thức về tình hình không gian biển hiện tại trong khu vực.[6]
Chuyên gia về kinh tế quốc phòng của IISS Fenella McGerty nhận xét rằng chi tiêu quốc phòng tại châu Á–Thái Bình Dương đã tăng đều trong hai thập niên qua, giúp ngành quốc phòng có tầm nhìn dài hạn; nhưng con số 5% GDP mà Hegseth đề xuất là bước nhảy lớn so với mức trung bình khoảng 2%. McGerty lưu ý con số 5% tại châu Âu bao gồm khoảng 1,5% GDP cho an ninh phi truyền thống (an ninh mạng, phòng thủ không gian), trong khi hầu hết nước châu Á chỉ tính chi thuần túy cho an ninh truyền thống. Bà cũng chỉ ra hợp tác gia tăng giữa doanh nghiệp quốc phòng châu Âu (Airbus, Naval Group, Thales) và các đối tác châu Á, bất chấp những hạn chế về mặt ngân sách an ninh khu vực biên giới.[7]
Giám đốc IISS khu vực Nhật Bản Robert Ward nhận định rằng Nhật Bản vừa dựa vào liên minh với Mỹ, vừa mở rộng hợp tác song phương và đa phương với Philippines, Ấn Độ, Úc trong QUAD (Mỹ–Nhật–Ấn–Úc) và SQUAD (Mỹ–Nhật–Philippines–Úc). Tuy nhiên, Ward cho rằng lời kêu gọi “tách rời” kinh tế khỏi Trung Quốc sẽ khó thực hiện, do sức hút kinh tế của Trung Quốc vẫn rất mạnh, và vì Mỹ từng rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Partnership – TPP) dưới thời Donald Trump, và tiếp tục không tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific – CPTPP) dưới thời Joe Biden, đã khiến nhiều nước hoài nghi khả năng thay thế thành công chuỗi cung ứng đến Trung Quốc.[8]
Hegseth tham dự Đối thoại Shangri-La 2025 trong bối cảnh dư luận quan sát chặt chẽ lần xuất hiện công khai đầu tiên của ông tại diễn đàn này kể từ khi nhậm chức. Theo nhận định của Chris Estep – chuyên gia phân tích của Viện nghiên cứu chính sách đối ngoại (FPRI), đây chính là cơ hội để Lầu Năm Góc công bố tầm nhìn chiến lược công khai đầu tiên về ưu tiên quốc phòng Mỹ ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương kể từ khi chính quyền thứ hai của ông Trump nắm quyền. Mặc dù Lầu Năm Góc được cho là đã ban hành hướng dẫn chiến lược tạm thời (interim strategic guidance) vào tháng 3, nhưng bản hướng dẫn vẫn chưa được công khai.[9] Đến tháng 4, khi Hegseth sang thăm Nhật Bản và Philippines, phần lớn phát ngôn của ông chỉ khẳng định quan hệ đồng minh hơn là đưa ra chi tiết về chính sách mới.[10] Trước đó, Lầu Năm Góc thông báo ông đã chỉ đạo xây dựng một Chiến lược Quốc phòng Quốc gia (NDS) mới, với việc răn đe Trung Quốc ở Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương và việc tăng cường chia sẻ gánh nặng với đồng minh và đối tác khắp thế giới là hai mục tiêu chính.[11] Hegseth đã đặt hạn chót là ngày 31/8 để hoàn thành dự thảo NDS, vì vậy Shangri-La là dịp để công chúng thấy rõ hơn chủ trương và quan điểm của Lầu Năm Góc dưới thời ông.[12]
Estep lưu ý rằng Hegseth cũng sẽ tận dụng diễn đàn để nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác với Singapore, một đối tác lâu năm, và khẳng định cam kết của Mỹ đối với ASEAN. Trước đây, khi ông Lloyd Austin phát biểu tại Shangri-La 2021, chính quyền Joe Biden đã công bố Hướng dẫn Chiến lược An ninh Quốc gia Tạm thời, vạch ra cách tiếp cận chung với Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương. Trong khi đó, Hegseth là quan chức cấp bộ đầu tiên của chính quyền thứ hai ông Trump có bài phát biểu toàn thể tại Shangri-La, nên bài phát biểu của ông có khả năng được xem như bản công bố rõ ràng nhất về chính sách Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương của chính quyền mới.[13]
1.3. Đoàn tham dự cấp thấp của Trung Quốc và căng thẳng Mỹ–Trung tại Shangri-La
Trung Quốc cử đoàn cấp thấp tham dự Shangri-La 2025, do tướng Hu Gangfeng – Phó Hiệu trưởng Học viện Quốc phòng dẫn đầu thay vì Bộ trưởng Quốc phòng. Hành động này được coi là dấu hiệu cho thấy Trung Quốc không có thiện chí với diễn đàn chủ yếu do Mỹ dẫn dắt.[14] Việc chỉ cử cấp đại tướng làm cho nhiều bên hoài nghi về cơ hội đối thoại quân sự cấp cao giữa hai nước. Trong phiên “Cooperative Maritime Security in the Asia-Pacific”, tướng Hu Gangfeng bác bỏ những cáo buộc vô cớ của Mỹ, coi đây là khiêu khích nhằm gieo rắc chia rẽ.[15] Trưởng đoàn đại diện của phía Trung Quốc cũng nói rằng Biển Đông vẫn ở trạng thái ổn định và khẳng định rằng họ sẽ bảo vệ chủ quyền, quyền lợi hàng hải thông qua đối thoại và tham vấn, không lập khối liên minh. Ông nêu hoạt động chống cướp biển tại Vịnh Aden và viện trợ nhân đạo như bằng chứng về vai trò xây dựng của Trung Quốc.[16]
2. Rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân song song cạnh tranh toàn cầu
2.1. Tình hình phổ biến hạt nhân tại châu Á–Thái Bình Dương
Khi xung đột Nga–Ukraine dần bước vào giai đoạn sa lầy, sự chú ý quốc tế chuyển trở về khu vực châu Á–Thái Bình Dương để thúc đẩy khung mới cho việc kiểm soát vũ khí. Tổng thống Timor-Leste José Ramos-Horta nhấn mạnh sáu trong chín cường quốc hạt nhân nằm trên lục địa châu Á và cho biết sự mở rộng kho tên lửa siêu vượt âm, công nghệ hạt nhân… cho thấy khu vực có nguy cơ tiềm ẩn xung đột rất lớn nếu không tồn tại cơ chế kiểm soát hiệu quả.[17] Ông Ramos-Horta cảnh báo việc Mỹ rút khỏi Hiệp ước INF (2019) và Nga đình chỉ New START (2023) đã tạo khoảng trống pháp lý, gia tăng khả năng chạy đua hạt nhân. Ông đề xuất củng cố các sáng kiến như Mạng lưới Lãnh đạo Châu Á–Thái Bình Dương (APLN) để tăng cường minh bạch, chia sẻ thông tin và ngăn chặn quá trình phổ biến vũ khí hạt nhân mới.[18]
2.2. Quan điểm của các quốc gia khác
Phó Thủ tướng Úc Richard Marles nhấn mạnh Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) vẫn là trụ cột không thể thay thế để kiểm soát phổ biến hạt nhân. Ông lưu ý rằng INF, New START, MTCR từng ổn định cạnh tranh Mỹ–Xô nhưng giờ đã trở nên vô nghĩa khi hai bên rút khỏi những hiệp ước đó.[19] Ông cho rằng Trung Quốc đang tiến hành hiện đại hóa hạt nhân để đạt hoặc vượt các quốc gia khác, buộc các nước trong khu vực (Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ) phải cân nhắc lại chiến lược không hạt nhân. Marles cảnh báo “triều đại” công nghệ mới (an ninh mạng, vũ khí ngoài không gian, AI) đã vượt ra ngoài khung truyền thống, đòi hỏi khung an ninh kiểm soát vũ khí mới đáp ứng cục diện đa cực hiện nay.[20] Ông cũng bày tỏ lo ngại việc Nga đe dọa sử dụng hạt nhân tại Ukraine đã làm suy yếu việc kiểm soát hạt nhân mở rộng (extended deterrence), khiến một số nước châu Á cân nhắc tự phát triển vũ khí hạt nhân, tạo nên mối đe dọa với cân bằng quyền lực khu vực.[21]
Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan Ruben Brekelmans dẫn lại kịch bản Budapest Memorandum 1994, khi Ukraine từ bỏ kho vũ khí hạt nhân để đổi lấy bảo đảm an ninh.[22] Ông cho rằng việc Nga vi phạm thỏa thuận này đã phá vỡ niềm tin quốc tế và đẩy các nước nhỏ vào tình thế phải cân nhắc đầu tư vào việc phát triển vũ khí hạt nhân để cân bằng cán cân quyền lực. Brekelmans nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chia sẻ kho vũ khí hạt nhân một cách minh bạch giữa các cường quốc (Mỹ, Anh, Pháp đã chia sẻ cơ bản; Nga, Trung Quốc cần làm tương tự) để giảm tư tưởng “mạnh được, yếu thua.”[23] Đồng thời, ông cảnh báo tấn công mạng hay việc sử dụng AI và vũ khí chống vệ tinh có thể gây nguy cơ leo thang xung đột mất kiểm soát. Ông kêu gọi xây dựng quy tắc và thỏa thuận AI quân sự nhằm giới hạn hành vi sử dụng AI khi ra quyết định tấn công.[24]
3. Thách thức trong không gian mạng, dưới đáy biển và ngoài không gian
3.1. An ninh mạng và “vô lãnh thổ”
Bộ trưởng Quốc phòng New Zealand Judith Collins cảnh báo rằng khoảng cách địa lý không còn là rào cản trước các cuộc tấn công mạng, khi mọi thiết bị, cơ sở hạ tầng từ điện lực, viễn thông đến quốc phòng đều có thể bị xâm nhập từ xa. Bà cho biết New Zealand đã công bố “Kế hoạch năng lực quốc phòng” (DCP) với ngân sách tăng gấp đôi trong bốn năm tới, tập trung vào phát triển hệ thống vệ tinh, năng lực cyber và UAV/AUV giám sát biển.[25] Một mục tiêu trọng tâm trong DCP là mở “62 Squadron” (RNZAF) trở lại để đảm trách giám sát không gian, nối tiếp truyền thống thời Thế chiến II. Collins nhấn mạnh minh bạch hóa thông tin về năng lực quốc phòng qua công bố DCP và các tài liệu an ninh quốc gia, giúp xây dựng lòng tin, tránh leo thang hiểu nhầm khi xảy ra sự cố mạng.[26]
3.2. Hạ tầng cáp ngầm và hoạt động dưới đáy biển
Vấn đề bảo vệ hạ tầng cáp ngầm để vận chuyển gần 98% lưu lượng dữ liệu toàn cầu đang trở thành mối lo ngại cấp thiết sau các vụ cắt cáp tại biển Baltic. Bộ trưởng Phần Lan Antti Häkkänen chỉ rõ Nga sử dụng hoạt động các phương thức hỗn hợp (tấn công mạng, cắt cáp ngầm) để gián đoạn thông tin chiến lược tại châu Âu, và cảnh báo sự lặp lại kịch bản này sẽ lan sang châu Á – Thái Bình Dương.[27] Phần Lan đã tăng cường hợp tác với NATO, EU và các công ty cáp quốc tế nhằm nâng cao năng lực cảnh báo sớm, bảo vệ hạ tầng dưới biển. Häkkänen giới thiệu mô hình “An ninh toàn diện” của Phần Lan, trong đó chính phủ, quân đội, doanh nghiệp công nghệ và học viện nghiên cứu phối hợp liên ngành để phát hiện và đối phó sự cố dưới đáy biển. Ông cho rằng quốc gia nào sở hữu công nghệ giám sát ngầm độc quyền (radar dưới nước, UAV tàng hình) sẽ chiếm ưu thế chiến lược khi môi trường dưới biển ngày càng trở thành một miền đất không luật lệ.[28]
3.3. Ngoài không gian và quy tắc quốc tế thiếu hụt
Ngoài không gian, mọi hệ thống quân sự hiện đại từ định vị GPS, liên lạc, chỉ huy đến trinh sát đều phụ thuộc vào vệ tinh. Bộ trưởng Quốc phòng Pháp Sébastien Lecornu chỉ ra Outer Space Treaty 1967 (Hiệp ước Vũ trụ) cấm sử dụng vệ tinh cho mục đích quân sự trực tiếp, nhưng hiệp ước này chưa được cập nhật để cấm “phá hủy vệ tinh” hay “phóng vũ khí hạt nhân” lên quỹ đạo.[29] Lecornu dẫn ví dụ Trung Quốc từng bắn chùm tia la-ze từ trái đất lên mặt trăng như bước đầu thăm dò khả năng công nghệ không gian, cho thấy Trung Quốc không ngần ngại thực nghiệm mà không quan tâm đến quy tắc quốc tế.[30] Ông kêu gọi các nước lớn (Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ) ngồi vào bàn đàm phán để định nghĩa lại các bộ luật, quy tắc ứng xử trong không gian, trong đó có quy tắc cấm sử dụng vũ khí nhạy cảm ngoài khí quyển, thỏa thuận về phương thức để xác định thủ phạm phóng thử vũ khí chống vệ tinh, và cam kết giảm thiểu mảnh vỡ không gian. Lecornu cũng nhấn mạnh vai trò của EU–NATO trong việc hợp tác với các đối tác ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương nhằm tăng cường khả năng giám sát quỹ đạo và xây dựng mạng lưới cảnh báo chung, tránh rủi ro va chạm hay tấn công nhầm vệ tinh dân sự.[31]
4. Hợp tác an ninh hàng hải và mối lo ngại về đánh bắt
Trong phiên “Hợp tác An ninh hàng hải”, Phó Chủ tịch Học viện Quốc phòng PLA, tướng Hu Gangfeng, đã phát biểu khẳng định Trung Quốc bác bỏ cáo buộc liên quan đến việc đơn phương hành động và bắt nạt, đồng thời tái khẳng định ba sáng kiến toàn cầu về phát triển, an ninh và văn minh, cũng như tầm nhìn “cộng đồng biển chung tương lai” mà Trung Quốc đang hướng tới. Ông đề xuất thúc đẩy đa phương hóa, đối thoại chân thành, bình đẳng trao đổi và cùng học hỏi để xây dựng “Biển hòa bình, hữu nghị và hợp tác” ở châu Á – Thái Bình Dương.[32] Trong khi đó, nhiều đại biểu khác, bao gồm quan chức Nhật Bản, Việt Nam, Chile và Anh, nhấn mạnh nhu cầu tăng cường nhận thức về không gian biển, mở rộng tuần tra chung và minh bạch hóa quy tắc ứng xử trên biển để đối phó với hoạt động đánh bắt trái phép của Trung Quốc.[33] Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam, Đại tướng Phan Văn Giang khẳng định Việt Nam tuân thủ UNCLOS và mong sớm hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử (Code of Conduct).[34] Tại Đối thoại Chính sách Quốc phòng Việt Nam–Nhật Bản lần thứ 11 ở Fukuoka (10/2/2025), Phó Tư lệnh Hoàng Xuân Chiến và Thứ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Kano Koji đã trao đổi chi tiết về việc tuân thủ UNCLOS 1982, đẩy nhanh đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông và phối hợp nâng cao năng lực giám sát, tuần tra chung trong khuôn khổ các cơ chế song phương và đa phương.[35] Và trong khuôn khổ hội nghị Shangri-la, Đại tướng Phan Văn Giang cũng đã gặp Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth, thảo luận việc tăng cường chia sẻ thông tin không gian biển, hỗ trợ hậu cần cho các cuộc tuần tra phối hợp và triển khai các hệ thống radar ven biển do Mỹ cung cấp, nhằm ngăn chặn đánh bắt bất hợp pháp và bảo đảm an ninh tuyến hàng hải chiến lược giữa Việt Nam và các đồng minh của Mỹ.[36]
5. An ninh phi truyền thống: biến đổi khí hậu, tội phạm xuyên quốc gia và khủng bố
Trong phiên “Khí hậu, Môi trường và An ninh” các chuyên gia bao gồm đoàn đại biểu Việt Nam nhấn mạnh tác động của bão mạnh, mực nước biển dâng cao, hạn hán, và khan hiếm nguồn nước đối với an ninh lương thực và sinh kế tại các quốc gia ven biển ASEAN. Họ kêu gọi thành lập cơ chế ứng phó thảm họa chung, tích hợp các nguồn lực quân sự, dân sự trong nước và quốc tế. Việc đầu tư vào công nghệ xanh như hệ thống cảnh báo bão, dự báo sớm, lưới điện thông minh được xác định là ưu tiên để giảm nhẹ hậu quả, duy trì trật tự xã hội và giảm nguy cơ di cư cưỡng bức. Các đại biểu cũng đề cập đến sự gia tăng nạn buôn người, buôn ma túy xuyên quốc gia, nhất là ở vùng biên giới giáp Myanmar, Lào, Campuchia. Các quan chức và chuyên gia an ninh đa quốc gia tại phiên thảo luận đã đề xuất mở rộng chia sẻ tình báo giữa các cơ quan an ninh và thực thi pháp luật của các quốc gia thành viên ASEAN, đồng thời tăng cường phối hợp tuần tra và kiểm soát tại các cửa khẩu biên giới để ngăn chặn hoạt động của các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời đề xuất mở rộng chia sẻ tình báo, nâng cao năng lực thực thi pháp luật, phối hợp biên giới để ngăn chặn tội phạm có tổ chức. Những khu vực không có chính phủ kiểm soát như vùng Tam Giác Vàng giữa Myanmar, Lào và Thái Lan được xem là nơi hình thành mạng lưới buôn ma túy, nguy cơ khủng bố tiềm ẩn và hoạt động vũ trang. Việc phối hợp lực lượng an ninh ASEAN chung tay theo dõi và can thiệp kịp thời được coi là cách duy nhất để giảm thiểu rủi ro này.[37]
6. Hàm ý đối với Việt Nam
Trong bối cảnh an ninh toàn cầu đang có nhiều chuyển biến mạnh mẽ từ cạnh tranh công nghệ và mạng lưới đồng minh phân mảnh, cho đến các mối đe dọa phi truyền thống và nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân, Việt Nam cần nhìn nhận lại cách thức bảo vệ lợi ích quốc gia và tham gia vào cấu trúc an ninh khu vực. Mỹ là 1 trong những quốc gia đầu tiên áp dụng AI vào công nghệ quân sự của quân đội kể từ năm 2022.[38] Việc áp dụng công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn, hệ thống nhận diện hành vi bất thường sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực dự báo, phát hiện và phản ứng nhanh với các mối đe dọa. AI cũng có thể tự động hóa một số tác vụ giám sát không gian mạng, hỗ trợ các lực lượng bảo vệ hạ tầng trọng yếu và giảm thiểu sai sót của con người.
Khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang chứng kiến sự hình thành những liên minh, tổ chức đa phương chồng chéo, đồng thời các cường quốc tìm cách lôi kéo những đối tác trung lập.[39] Việt Nam cần nhận thức rõ hơn về xu hướng này để cân nhắc lợi ích và rủi ro trong các hoạt động đối ngoại của mình, nhằm bảo vệ chính sách ngoại giao “đa phương hóa, đa dạng hóa”.[40] Nhất quán thực hiện chính sách quốc phòng “bốn không” là cách để giữ vững lập trường trung lập nhưng vẫn chủ động tham gia vào hợp tác an ninh. Việc kiên định không liên minh quân sự, không cho phép căn cứ quân sự nước ngoài, không tham gia liên minh chống nước khác và không sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế giúp Việt Nam giữ được vị thế cân bằng.[41]
Việc ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN cũng rất quan trọng. Bằng cách tăng cường đóng góp vào các cơ chế an ninh chung của khối như ADMM-Plus, Quỹ Đổi mới Quốc phòng ASEAN hay Cơ chế Ứng phó Thảm họa ASEAN, Việt Nam góp phần bảo đảm ASEAN vẫn là đầu mối trong kiến trúc an ninh khu vực.[42] Cuối cùng, cam kết nâng cao năng lực quốc phòng thông qua đầu tư vào nghiên cứu như phát triển công nghệ quốc phòng (UAV, AUV, an ninh mạng, nhận diện vệ tinh)[43] và tăng cường chia sẻ gánh nặng về ngân sách quốc phòng ở mức phù hợp (1,5–2% GDP) sẽ giúp Việt Nam sẵn sàng bảo vệ chủ quyền và tham gia hiệu quả hơn vào hợp tác an ninh đa phương.[44]
Trịnh Lê Thái Hoàng
Tài liệu tham khảo:
[1] Fung, M. (2024, November 21). Strained US-China ties, evolving security blocs to dominate Shangri-La Dialogue. The Straits Times. Retrieved June 6, 2025, from https://www.straitstimes.com/singapore/strained-us-china-ties-evolving-security-blocs-to-dominate-shangri-la-dialogue
[2] International Institute for Strategic Studies. (2025). IISS Shangri-La Dialogue – Speaker Agenda. IISS. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/events/shangri-la-dialogue/shangri-la-dialogue-2025/speaker-agenda/
[3] International Institute for Strategic Studies. (2025, May 30). Keynote address by President Emmanuel Macron at the 22nd IISS Shangri-La Dialogue. IISS. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/keynote/n/keynote-address_president-macron_as-delivered.pdf
[4] Hegseth, P. (2025, May 31). Remarks by Secretary of Defense Pete Hegseth at the 2025 Shangri-La Dialogue in Singapore (As Delivered). U.S. Department of Defense. Retrieved June 6, 2025, from https://www.defense.gov/News/Speeches/Speech/Article/4202494/remarks-by-secretary-of-defense-pete-hegseth-at-the-2025-shangri-la-dialogue-in/
[5] Hegseth, P. (2025, May 31). United States’ new ambitions for Indo-Pacific security: Speech at the First Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p1/sld2025_firstplenarysession_pete-hegseth_as-delivered.pdf
[6] Robertson, N. (2025, June 2). Australia should surge defense spending to 3.5% of GDP, Pentagon says. Defense News. Retrieved June 6, 2025, from https://www.defensenews.com/pentagon/2025/06/02/australia-should-surge-defense-spending-to-35-of-gdp-pentagon-says/
[7] McGerty, F. (2025, May 31). Asia-Pacific defense-spending trends. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/events/shangri-la-dialogue/shangri-la-dialogue-2025/expert-commentary/fenella-mcgerty-analyses-asia-pacific-defence-spending-trends/
[8] Ward, R. (2025, June 1). Robert Ward assesses the regional ‘decoupling threat’. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/events/shangri-la-dialogue/shangri-la-dialogue-2025/expert-commentary/robert-ward-assesses-the-regional-decoupling-threat/
[9] Cohen, Z., & Liebermann, O. (2025, March 14). Pentagon tasked with providing ‘military options’ to ensure US access to Panama canal, memo says. CNN Politics. Retrieved June 6, 2025, from https://edition.cnn.com/2025/03/13/politics/pentagon-panama-canal-options
[10] Guo, Y. (2025, March 22). US defense secretary’s choice of Philippines instead of S.Korea for first Indo-Pacific trip signals intention toward China: Expert. Global Times. Retrieved June 6, 2025, from https://www.globaltimes.cn/page/202503/1330631.shtml
[11] Parnell, S. (2025, May 2). Statement on the development of the 2025 National Defense Strategy. U.S. Department of Defense. Retrieved June 6, 2025, from https://www.defense.gov/News/Releases/Release/Article/4172735/statement-on-the-development-of-the-2025-national-
[12] Estep, C. (2025, May 28). Secretary Hegseth’s first Shangri-La Dialogue speech: Why it matters—and what to watch for. Foreign Policy Research Institute. Retrieved June 6, 2025, from https://www.fpri.org/article/2025/05/secretary-hegseths-first-shangri-la-dialogue-speech-why-it-matters-and-what-to-watch-for/
[13] Estep, C. (2025, May 28). Secretary Hegseth’s first Shangri-La Dialogue speech: Why it matters—and what to watch for. Foreign Policy Research Institute. Retrieved June 6, 2025, from https://www.fpri.org/article/2025/05/secretary-hegseths-first-shangri-la-dialogue-speech-why-it-matters-and-what-to-watch-for/
[14] Iau, J., & Lim, K. (2025, May 31). China’s absence felt at Shangri-La Dialogue, Singapore’s defence chief says. South China Morning Post. Retrieved June 6, 2025, from https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3312595/chinas-absence-felt-shangri-la-dialogue-singapores-defence-chief-says
[15] Lee, G. S. (2025, May 31). China rejects ‘groundless accusations’ at Shangri-La Dialogue, says it opposes unilateralism, hegemonic bullying. Channel News Asia. Retrieved June 6, 2025, from https://www.channelnewsasia.com/asia/china-rejects-groundless-accusations-shangri-la-dialogue-says-it-opposes-unilateralism-hegemonic-bullying-5161251
[16] Xinhua. (2023, December 28). Chinese navy’s 15-year quest for peace in Gulf of Aden, waters off Somalia. China Daily. Retrieved June 6, 2025, from https://www.chinadaily.com.cn/a/202312/28/WS658ce2cea31040ac301a9f01.html
[17] Ramos-Horta, J. (2025, May 31). Managing proliferation risks in the Asia-Pacific: Speech at the Third Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p3/sld2025_third-plenary-session_dr-jose-ramos-horta_as-delivered.pdf
[18] Ramos-Horta, J. (2025, May 31). Managing proliferation risks in the Asia-Pacific: Speech at the Third Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p3/sld2025_third-plenary-session_dr-jose-ramos-horta_as-delivered.pdf
[19] Rose, F. A. (2019, February 12). The end of an era? The INF Treaty, New START, and the future of strategic stability. Brookings Institution. Retrieved June 6, 2025, from https://www.brookings.edu/articles/the-end-of-an-era-the-inf-treaty-new-start-and-the-future-of-strategic-stability/
[20] Marles, R. (2025, May 31). Managing proliferation risks in the Asia-Pacific: Speech at the Third Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p3/sld2025_third-plenary-session_richard-marles_as-delivered.pdf
[21] Marles, R. (2025, May 31). Managing proliferation risks in the Asia-Pacific: Speech at the Third Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p3/sld2025_third-plenary-session_richard-marles_as-delivered.pdf
[22] Savranskaya, S., & Blanton, T. (2024, December 5). The Budapest Memorandum 1994 after 30 years: Non-proliferation success overshadowed by NATO blowup then, Russian war on Ukraine now. National Security Archive. Retrieved June 6, 2025, from https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nato-75-russia-programs/2024-12-05/budapest-memorandum-1994-after-30-years-non
[23] Brekelmans, R. (2025, May 31). Managing proliferation risks in the Asia-Pacific: Speech at the Third Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p3/sld2025_third-plenary-session_ruben-brekelmans_as-delivered.pdf
[24] Brekelmans, R. (2025, May 31). Managing proliferation risks in the Asia-Pacific: Speech at the Third Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p3/sld2025_third-plenary-session_ruben-brekelmans_as-delivered.pdf
[25] Collins, J. (2025, May 31). Cyber, undersea, and outer-space defense challenges: Speech at the Fourth Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p4/sld2025_fourth-plenary-session_judith-collins-kc_as-delivered.pdf
[26] Collins, J. (2025, May 31). Cyber, undersea, and outer-space defense challenges: Speech at the Fourth Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p4/sld2025_fourth-plenary-session_judith-collins-kc_as-delivered.pdf
[27]Häkkänen, A. (2025, May 31). Cyber, undersea, and outer-space defense challenges: Speech at the Fourth Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p4/sld2025_fourth-plenary-session_antti-hakkanen_as-delivered.pdf
[28] Häkkänen, A. (2025, May 31). Cyber, undersea, and outer-space defense challenges: Speech at the Fourth Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p4/sld2025_fourth-plenary-session_antti-hakkanen_as-delivered.pdf
[29]Logsdon, J. M. (2025, May 2). Outer Space Treaty. Encyclopaedia Britannica. Retrieved June 6, 2025, from https://www.britannica.com/event/Outer-Space-Treaty
[30] Lecornu, S. (2025, May 31). Cyber, undersea, and outer-space defense challenges: Speech at the Fourth Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p4/sld2025_fourth-plenary-session_sebastien-lecornu_as-delivered.pdf
[31] Lecornu, S. (2025, May 31). Cyber, undersea, and outer-space defense challenges: Speech at the Fourth Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p4/sld2025_fourth-plenary-session_sebastien-lecornu_as-delivered.pdf
[32] CGTN. (2025, May 31). Shangri-La Dialogue: China says it rejects unilateralism, bullying. CGTN. Retrieved June 6, 2025, from https://news.cgtn.com/news/2025-05-31/Shangri-La-Dialogue-China-says-it-rejects-unilateralism-bullying-1DPhVYOwzFC/p.html
[33] International Institute for Strategic Studies. (2025, May 31). Cooperative maritime security in the Asia-Pacific: Special session at the IISS Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/events/shangri-la-dialogue/shangri-la-dialogue-2025/special-sessions/special-session-3/
[34] Giang, P. V. (2025, May 31). Ensuring stability in a competitive world: Speech at the Second Plenary Session of the 2025 Shangri-La Dialogue. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 6, 2025, from https://www.iiss.org/globalassets/media-library—content–migration/files/shangri-la-dialogue/2025/transcripts-final/p2/sld2025_second-plenary-session_general-phan-van-giang_as-delivered.pdf
[35] Kieu Trinh. (2025, February 11). Vietnam, Japan hold 11th Vietnam-Japan Defense Policy Dialogue. People’s Army Newspaper. Retrieved June 6, 2025, from https://en.qdnd.vn/military/intl-relations-and-cooperation/vietnam-japan-hold-11th-vietnam-japan-defense-policy-dialogue-574723
[36] People’s Army Newspaper. (2025, June 1). Shangri-La Dialogue: General Phan Van Giang holds bilateral meeting with U.S. counterpart. People’s Army Newspaper. Retrieved June 6, 2025, from https://en.qdnd.vn/military/intl-relations-and-cooperation/shangri-la-dialogue-general-phan-van-giang-holds-bilateral-meeting-with-u-s-counterpart-578909
[37] Laksmana, E., Seguchi, Y., Montero Allende, R., Dao, L. Q., Radakin, T., & Hu, G. (2025, May 31). Cooperative maritime security in the Asia-Pacific. International Institute for Strategic Studies. Retrieved June 7, 2025, from https://www.iiss.org/events/shangri-la-dialogue/shangri-la-dialogue-2025/special-sessions/special-session-3
[38] U.S. Department of Defense. (2022, June). Responsible artificial intelligence strategy and implementation pathway. Retrieved June 7, 2025, from https://media.defense.gov/2022/Jun/22/2003022604/-1/-1/0/Department-of-Defense-Responsible-Artificial-Intelligence-Strategy-and-Implementation-Pathway.PDF
[39] Torode, G., & Potkin, F. (2025, June 1). Europe bristles at US proposals at Asian gathering, India-Pakistan hostility on show. Reuters. Retrieved June 7, 2025, from https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/europe-bristles-us-proposals-asian-gathering-india-pakistan-hostility-show-2025-06-01/
[40] Voice of Vietnam. (2025, May 31). Vietnam reiterates “four no’s” defense policy at Shangri-La Dialogue. Retrieved June 7, 2025, from https://vovworld.vn/en-US/news/vietnam-reiterates-four-nos-defense-policy-at-shangri-la-dialogue-1396314.vov
[41] Voice of Vietnam. (2025, May 31). Vietnam reiterates “four no’s” defense policy at Shangri-La Dialogue. Retrieved June 7, 2025, from https://vovworld.vn/en-US/news/vietnam-reiterates-four-nos-defense-policy-at-shangri-la-dialogue-1396314.vov
[42] Association of Southeast Asian Nations. (2019, June 22). ASEAN outlook on the Indo-Pacific. Retrieved June 7, 2025, from https://asean.org/wp-content/uploads/2021/01/ASEAN-Outlook-on-the-Indo-Pacific_FINAL_22062019.pdf
[43] International Trade Administration. (2024, January 30). Vietnam – Defense and Security Sector. Retrieved June 7, 2025, from https://www.trade.gov/country-commercial-guides/vietnam-defense-and-security-sector
[44] Li, N. (2025, June 6). Is Asia ready to spend more on defense? The Diplomat. Retrieved June 7, 2025, from https://thediplomat.com/2025/06/is-asia-ready-to-spend-more-on-defense
