1. Một số vấn đề nổi bật của Biển Đông trong năm 2025

Biển Đông trong năm 2024 đã chứng kiến năm diễn biến thay đổi đến cục diện tình hình an ninh chính trị: (1) Trung Quốc tăng cường việc đụng độ với các tàu thuyền và máy bay của Philippines trong khu vực, (2) Philippines thông qua chiến lược quốc phòng hàng hải mới, (3) Việt Nam tăng cường mở rộng diện tích đất liền trên các ốc đảo cũng như bắt đầu xây dựng một đường băng mới trong khu vực quần đảo Trường Sa, (4) diễn biến về việc đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử (COC) phát triển chậm, (5) những diễn biến pháp lý mới liên quan đến chủ quyền lãnh hải từ phía Philippines, Việt Nam và Trung Quốc.^[1][2] Những sự kiện trên cho thấy trong năm 2024, Biển Đông vẫn còn là khu vực còn nhiều biến động về địa chính trị. Việc nhậm chức của Tổng thống Donald Trump cùng với các động thái leo thang xung đột ở nhiều nơi khác trên thế giới dự kiến có thể dẫn tới những thay đổi ở Biển Đông trong năm 2025.

Trong 6 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc tiếp tục duy trì áp lực bằng các hoạt động đơn phương như tập trận quân sự tại eo biển Hải Nam, tăng cường sự hiện diện của lực lượng hải quân ở Trường Sa và công bố Sách Trắng mới về an ninh quốc gia cũng như các bản đồ lãnh hải khẳng định chủ quyền của mình trong khu vực. Mỹ, trong nhiệm kỳ Tổng thống mới, đã gia tăng hiện diện tại Biển Đông thông qua tuần tra tự do hàng hải (FONOPs), đồng thời tổ chức nhiều cuộc tập trận chung với các đồng minh như Nhật Bản và Philippines. Bên cạnh đó, các phát biểu ngoại giao của Mỹ cho thấy nước này đang chuyển sang hướng ủng hộ mạnh mẽ hơn việc duy trì trật tự dựa trên luật lệ, đồng thời cảnh báo các hành vi mang tính ép buộc ở khu vực. Việt Nam đã có những bước đi chiến lược đáng chú ý như công bố đường cơ sở mới, đệ trình yêu sách thềm lục địa mở rộng lên Liên Hợp Quốc, và mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh hàng hải. Các động thái này vừa mang tính củng cố pháp lý, vừa thể hiện nỗ lực xây dựng thế liên kết đa phương để bảo vệ chủ quyền biển trong khu vực đang ngày càng có những động thái leo thang căng thẳng giữa các quốc gia. Trong khi đó, các nước trong khối ASEAN khác như Indonesia, Philippines, Malaysia và Brunei cũng gia tăng hoạt động ngoại giao và kỹ thuật nhằm khẳng định yêu sách của mình. Indonesia tiến gần hơn đến việc hoàn tất các hiệp định phân định biển, Philippines tiếp tục theo đuổi chiến lược phòng thủ đảo và tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ. Tuy nhiên, sự thiếu đồng thuận bên trong nội khối ASEAN vẫn là yếu tố kìm hãm tiến trình chung về COC và hạn chế khả năng hình thành một lập trường tập thể vững chắc về vấn đề Biển Đông. Tổng thể, Biển Đông trong 6 tháng đầu năm 2025 cho thấy một xu hướng đáng lo ngại: các bên tranh chấp đều gia tăng hiện diện, thúc đẩy pháp lý hoặc điều chỉnh chiến lược theo hướng chuẩn bị cho một trật tự biển đang chuyển dịch. Mỗi quốc gia đều có những tính toán riêng, nhưng điểm chung là đều phản ánh sự mất ổn định đang mở rộng từ châu Âu sang châu Á, nơi sức mạnh và pháp lý ngày càng đối đầu trực diện.

2. Động thái của các nước ở Biển Đông trong 6 tháng đầu năm 2025

2.1. Trung Quốc

Trong nửa đầu 2025, lập trường về lợi ích của Trung Quốc tại khu vực biển Đông vẫn không thay đổi . Theo báo cáo của Viện nghiên cứu Tân Hoa (Xinhua Institute) Trung Quốc cho rằng tuyến đường biển này đang bị đe dọa bởi những tuyên bố chủ quyền “chồng chéo” của một số nước trong khu vực như Việt Nam, Malaysia, Brunei, Đài Loan và đặc biệt là Philippines trong thời gian gần đây^[3]. Nếu trong năm 2024, căng thẳng giữa nước này với Philippines gia tăng nghiêm trọng rồi dần hạ nhiệt thì đến giữa năm 2025, tình hình lại chuyển biến xấu đi rõ rệt. Trung Quốc liên tiếp thực hiện những động thái cứng rắn và hung hăng với các quốc gia trong khu vực: dùng vòi rồng, trực thăng, laser để tấn công, đe dọa các hoạt động nghiên cứu và chấp pháp của Philippines, tiến hành tập trận bắn đạn thật ở vịnh Bắc Bộ, chỉ vài ngày sau khi Việt Nam công bố đường cơ sở mới xác định vùng biển lãnh thổ của mình và quanh quần đảo Đài Loan nhằm răn đe các lực lượng ủng hộ độc lập. Hành vi của Trung Quốc trong thời gian qua đã biểu hiện cho một sự không nhất quán giữa tuyên bố (mềm dẻo) – hành động (cứng rắn) và giữa hành động (mềm dẻo) – hành động (cứng rắn). Động thái của siêu cường này diễn ra trong bối cảnh Mỹ và cộng đồng quốc tế đổ dồn sự chú ý vào chiến trường Ukraine. Trung Quốc lợi dụng sự lơ là của Mỹ ở Thái Bình Dương để tăng cường hiện diện và củng cố các yêu sách chủ quyền tại Biển Đông. Có thể nói, Trung Quốc là rào cản lớn nhất với những mục tiêu hữu nghị, hợp tác mà chính nước này tự tuyên bố khi thực hiện một loạt hành vi tranh cãi kể trên. Sự không nhất quán giữa hành động và tuyên bố đến từ bất kỳ bên nào (không chỉ của Trung Quốc) cũng đều là nguồn cơn gia tăng căng thẳng thường xuyên trong khu vực, khiến cho sự ổn định ở Biển Đông khó được duy trì.

Ngoài ra, Trung Quốc liên tục có những phản ứng cứng rắn trước mọi biểu hiện can dự của các lực lượng bên ngoài khu vực đối với vấn đề Biển Đông. Trung Quốc sử dụng báo chí, phát ngôn viên ngoại giao, đại sứ quán để phát tán đồng loạt các thông điệp phản bác, chỉ trích Mỹ, EU, Úc “gây rối trật tự, gây mất ổn định, chính trị hóa, can thiệp phi pháp” Biển Đông. Thỏa thuận hợp tác quân sự được ký kết vào tháng 4 giữa Philippines và New Zealand khiến Trung Quốc “không hài lòng”. Nước này cũng lên án cuộc tập trận chung giữa Úc – Mỹ – Philippines , yêu cầu EU “tôn trọng chủ quyền và lợi ích hàng hải” của Trung Quốc,^[4][5] phản đối video “bóp méo” vấn đề Biển Đông của Đại sứ quán Mỹ tại Singapore.^[6] Bằng cách này, Trung Quốc muốn hạn chế sự ảnh hưởng ngày càng gia tăng của các liên minh bên ngoài. Mọi căng thẳng đều được trực tiếp quy kết cho các thực thể không thuộc vùng tranh chấp. Trung Quốc cũng tự tạo ra một sự đối trọng rõ rệt với phương Tây khi khẳng định mình luôn là người kiềm chế, duy trì hòa bình khu vực và hợp tác ổn định với ASEAN tại Biển Đông. Phía Trung Quốc còn khuyên chính phủ Philippines “trở lại đối thoại và tham vấn” thay vì “mơ tưởng dựa vào lực lượng bên ngoài” để giải quyết tranh chấp. Trung Quốc muốn nhấn mạnh vai trò “người dẫn dắt” với mục tiêu sâu xa là thiết lập một trật tự khu vực xoay quanh lợi ích chiến lược của mình. Sự can dự của các quốc gia ngoài khu vực được nhìn nhận như một rào cản lớn với nỗ lực duy trì ảnh hưởng và kiểm soát ASEAN. Do đó, Trung Quốc chủ trương làm giảm tính chính danh của các liên minh này, loại bỏ họ khỏi bàn cờ chiến lược tại Biển Đông.

Tuy hành động quyết liệt, Trung Quốc đã có một sự điều chỉnh thông điệp về Biển Đông với giọng điệu mềm mỏng hơn khi kêu gọi hợp tác khu vực vì “một cộng đồng hàng hải chung tương lai”. Một tín hiệu tích cực đã diễn ra khi nước này và Indonesia cam kết đẩy mạnh hợp tác an ninh hàng hải trong cuộc gặp gỡ giữa các Bộ trưởng Quốc phòng và Ngoại giao tại Bắc Kinh ngày 21/4.^[7][8] Mặt khác, hai dự án mới gồm “trung tâm dự báo sóng thần biển Đông” và “phòng thử nghiệm biển sâu” cũng vừa được Trung Quốc khởi động tại đảo Hải Nam (cửa ngõ hướng ra biển Đông), trong ngày Đại dương Thế giới 8/6/2025. Nước này đã gắn những hoạt động có tính toán của mình dưới vỏ bọc “dân sự”, “khoa học” với thông điệp bảo vệ biển. Trong bối cảnh liên tục bị chỉ trích bởi hành vi quân sự hóa các đảo nhân tạo, cản trở tự do hàng hải, hai dự án trên đã phần nào giúp Trung Quốc hợp pháp hóa sự hiện diện của mình ở biển Đông. Những hành động “vì mục tiêu chung” như vậy có thể là tiền đề quan trọng để Trung Quốc củng cố tuyên bố chủ quyền và phạm vi ảnh hưởng của mình trong tương lai mà vẫn tránh được phản ứng quốc tế gay gắt. “Quyền lực mềm” đã được nước này tận dụng để đảm bảo những mục đích chiến lược sâu xa, lâu dài của mình. Nhìn chung, Trung Quốc đang theo đuổi chiến lược truyền thông “đảo chiều dư luận” được lên kế hoạch kĩ lưỡng. Những tuyên bố, cam kết có phần hòa dịu và các sáng kiến đã góp phần xây dựng hình ảnh của cường quốc châu Á này như một “người bảo vệ biển Đông” thay cho “kẻ gây hấn” thường bị lên án trước kia.

Một cách tổng quan nhất, hành vi thực tế của Trung Quốc trong thời gian qua đã biểu hiện cho một sự không nhất quán giữa tuyên bố (mềm dẻo) – hành động (cứng rắn) và giữa hành động (mềm dẻo) – hành động (cứng rắn). Những hành động mang tính xây dựng mà Trung Quốc thể hiện thực chất chỉ là vỏ bọc, nhằm và biện minh cho các hoạt động đơn phương gây căng thẳng trong khu vực. Mục tiêu thực sự của “con rồng châu Á” này không phải là hợp tác, mà là “che mắt” dư luận quốc tế, từng bước hiện thực hóa tham vọng bành trướng tại biển Đông.

2.2. Mỹ

Trước các hành động ngày càng quyết đoán của Trung Quốc tại Biển Đông, Mỹ đã có nhiều phản ứng quyết liệt. Thứ nhất, Mỹ duy trì sự hiện diện quân sự mạnh mẽ thông qua các hoạt động tuần tra tự do hàng hải (FONOPs) với sự tham gia của các tàu chiến hiện đại và nhóm tác chiến tàu sân bay, nhằm thách thức các yêu sách chủ quyền phi pháp của Trung Quốc và bảo vệ quyền tự do hàng hải theo luật quốc tế; cố tình di chuyển trong phạm vi 12 hải lý của các đảo tranh chấp để thách thức các yêu sách lãnh thổ rộng lớn của Trung Quốc và khẳng định các quyền hàng hải quốc tế.^[9] Thứ hai, Mỹ cũng công bố và tiến hành các cuộc tập trận tự do hàng hải và tăng cường hợp tác quân sự với các đồng minh trong khu vực, ví dụ như triển khai mở rộng hệ thống Typhon ở Nhật Bản, đảo Guam và Đài Loan. Trong đó đặc biệt là Philippines, thông qua các cuộc tập trận chung như cuộc diễn tập hải quân lần thứ bảy diễn ra vào tháng 6/2025, nhằm nâng cao khả năng phối hợp và răn đe chung trước các hành động cưỡng ép của Trung Quốc.^[10] Ngoài ra, Mỹ cũng lên kế hoạch nâng cấp căn cứ quân sự của Philippines, một điểm trung chuyển quan trọng cho các hoạt động ở Biển Đông, nhằm tăng cường khả năng tiếp tế và hỗ trợ cho các chiến dịch trong khu vực, duy trì các hoạt động do thám bằng máy bay và tàu ngầm, đồng thời lên án mạnh mẽ việc Trung Quốc triển khai các cuộc tuần tra quân sự và các hoạt động cưỡng chế nhằm khẳng định chủ quyền tại các vùng tranh chấp như bãi cạn Scarborough.^{[11] [12]} Các biện pháp này phản ánh chiến lược toàn diện của Mỹ nhằm duy trì cân bằng quyền lực, bảo vệ lợi ích quốc gia và đảm bảo ổn định khu vực trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc ngày càng gia tăng tại Biển Đông, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của khu vực này đối với các lợi ích chiến lược, chính trị và kinh tế của Mỹ.^[13]

Trong sáu tháng vừa qua, các học giả đã có nhiều đánh giá về vai trò của Mỹ trong các tranh chấp tại Biển Đông, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hiện diện và chính sách của Mỹ nhưng cũng cảnh báo về những rủi ro leo thang căng thẳng.^[14] Theo Gregory B. Poling, chuyên gia cấp cao và Giám đốc Chương trình Đông Nam Á cùng Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Mỹ cần hợp tác chặt chẽ với các đồng minh và đối tác trong khu vực để đối phó với các hoạt động cưỡng chế và đe dọa của Trung Quốc tại Biển Đông. Ông nhấn mạnh rằng Trung Quốc đang sử dụng các chiến thuật “vùng xám” nhằm ép buộc các nước Đông Nam Á nhượng bộ mà không dùng đến lực lượng quân sự chết người, trong khi Mỹ phải duy trì sự hiện diện và phối hợp với các đồng minh như Philippines để bảo vệ quyền tự do hàng hải và luật pháp quốc tế. Poling cũng cảnh báo rằng nếu Trung Quốc thành công trong việc kiểm soát toàn bộ Biển Đông theo yêu sách chủ quyền rộng lớn của mình, điều này sẽ làm suy yếu cam kết của Mỹ đối với các đồng minh và làm tổn hại nghiêm trọng đến luật biển quốc tế. Do đó, theo ông, chỉ có sự hợp tác chặt chẽ giữa Mỹ và các đồng minh mới có thể ngăn chặn được tham vọng của Trung Quốc và duy trì trật tự dựa trên luật lệ trong khu vực.^{[15] [16]}

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương, Tiến sĩ Renato C. De Castro, Đại học De La Salle (Manila), nhận định rằng Mỹ sẽ đạt được nhiều lợi ích trong việc kiềm chế sự thống trị ngày càng mở rộng của Trung Quốc trong khu vực này. Ông nhấn mạnh rằng Mỹ nên tiếp tục duy trì và củng cố các mối quan hệ với các đối tác châu Á, đặc biệt là các đồng minh như Philippines, nhằm xây dựng một mạng lưới an ninh khu vực vững chắc để đối phó với các thách thức do Trung Quốc đặt ra. Cũng theo De Castro, chiến lược này không chỉ nhằm duy trì cân bằng quyền lực mà còn bảo vệ các lợi ích kinh tế và an ninh quan trọng của Mỹ trong khu vực.^[17] Tuy nhiên, nhiều chuyên gia, trong đó có báo cáo từ Quincy Institute lại có những nhận định ngược lại. Họ khuyến nghị rằng Mỹ nên theo đuổi một chiến lược kiềm chế thận trọng hơn, tránh việc kéo các đồng minh như Philippines và các nước khác vào những tranh chấp căng thẳng, đặc biệt là những vấn đề nhạy cảm như Đài Loan, để giảm thiểu nguy cơ leo thang xung đột quân sự. Thay vào đó, Mỹ nên tập trung tăng cường hỗ trợ nâng cao năng lực cho các quốc gia trong khu vực, giúp họ tự chủ trong việc bảo vệ quyền lợi hàng hải và an ninh quốc gia. Chiến lược này bao gồm việc cung cấp hỗ trợ kỹ thuật, huấn luyện và hợp tác an ninh nhằm tăng cường khả năng phòng thủ và ứng phó linh hoạt trước các hành động cưỡng ép từ Trung Quốc.^[18]

Ngoài ra, về mặt ngoại giao, chính sách của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, trong đó có Biển Đông, tiếp tục hướng đến việc xây dựng một khu vực “tự do và rộng mở” không chỉ về mặt an ninh mà còn về kinh tế và pháp lý. Mỹ đẩy mạnh hợp tác với các quốc gia đối tác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và đặc biệt là Philippines, thông qua việc hỗ trợ cải thiện năng lực thể chế, phát triển hạ tầng, và thúc đẩy thương mại công bằng, bền vững. Đồng thời, Mỹ tích cực tham gia các khuôn khổ hợp tác đa phương như ASEAN, Quad hay APEC để tạo điều kiện cho dòng chảy thương mại tự do, minh bạch và tôn trọng luật lệ. Bên cạnh đó, Mỹ cũng ưu tiên các nỗ lực ngoại giao nhằm giảm thiểu nguy cơ xung đột và duy trì trật tự dựa trên luật pháp quốc tế. Việc kêu gọi giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, thông qua cơ chế trọng tài và tòa án quốc tế, được xem là biện pháp dài hạn để đảm bảo quyền tự do hàng hải và hàng không trong khu vực. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 19/02/2025 nhấn mạnh: “Mỹ đứng về phía Philippines, lên án các hành động thiếu chuyên nghiệp và nguy hiểm của Hải quân Trung Quốc (PLAN) can thiệp hoạt động bay của Philippines gần Scarborough Reef”. Có thể thấy, ngoại giao Mỹ trong nửa đầu năm 2025 được định hình bởi sự kết hợp giữa thúc đẩy hợp tác kinh tế, củng cố nền tảng pháp lý khu vực và hỗ trợ các nỗ lực hòa bình nhằm bảo vệ lợi ích chiến lược, đồng thời duy trì ổn định, phát triển lâu dài tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Cuối cùng, nhìn chung, các chuyên gia đồng thuận rằng vai trò của Mỹ là then chốt trong việc duy trì cân bằng quyền lực và bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ tại Biển Đông, nhưng cần có chiến lược cẩn trọng để tránh leo thang căng thẳng không cần thiết.

2.3. ASEAN

Philippines – Trung Quốc đối đầu tại Biển Đông

Trong sáu tháng đầu năm 2025, giữa Trung Quốc và Philippines đã diễn ra nhiều cuộc chạm trán trên biển xoay quanh vấn đề chủ quyền tại vùng biển phía tây Philippines. Các vụ việc này thường mang hình thức Trung Quốc cản trở các phương tiện từ Philippines hoạt động trong khu vực dưới danh nghĩa “bảo vệ chủ quyền và lợi ích hợp pháp”, được phía Philippines công khai chỉ trích dữ dội. Bên cạnh đó, Philippines còn mở rộng hợp tác quân sự với các nước Mỹ, Úc và New Zealand thông qua các cuộc tập trận chung và các thỏa thuận hợp tác song phương. Ngoài ra, quốc gia quần đảo này cũng đã thực hiện những hoạt động mang tính biểu tượng để khẳng định chủ quyền tại một số hòn đảo đang tranh chấp với Trung Quốc, cụ thể là đưa người lên đảo cắm quốc kỳ.

Một hòn đảo nhỏ, đảo Hoài Ân (Sandy Cay), đã trở thành trọng tâm của cuộc tranh chấp về chủ quyền giữa Philippines và Trung Quốc. Cụ thể, vào tháng 1/2025, Philippines đã phải tạm dừng các hoạt động “thăm dò khoa học” sau khi tàu và trực thăng Trung Quốc áp sát hai chiếc thuyền của Cục Thủy sản và Tài nguyên dưới nước Philippines đang trong quá trình thu thập mẫu cát tại đảo Hoài Ân vào ngày 24/1. Vụ việc này không gây thiệt hại về người và tài sản. Sau khi vụ việc này được Lực lượng Phòng vệ Bờ biển Philippines công bố, phía Trung Quốc đã đáp lại rằng Trung Quốc có chủ quyền đối với toàn bộ quần đảo Trường Sa và hành động của Trung Quốc là phù hợp với luật pháp.^[19] Khoảng ba tháng sau đó, Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) chiếu một đoạn phim cho thấy cảnh bốn thành viên Lực lượng Phòng vệ Bờ biển Trung Quốc đứng trên đảo giương một lá cờ Trung Quốc. Ba ngày sau, Philippines phản ứng bằng cách cử một nhóm bao gồm các thành viên lực lượng bảo vệ bờ biển, hải quân và cảnh sát biển đổ bộ lên đảo. Phó đề đốc Jay Tarriela, phát ngôn viên thuộc Lực lượng Phòng vệ Bờ biển Philippines, đã đăng trên mạng xã hội X một đoạn phim và nhiều bức ảnh – một trong số đó chụp cảnh năm người Philippines đứng trên đảo giương lá cờ Philippines.^[20] Một tháng sau đó, vào ngày 22/5, Philippines đã cáo buộc Lực lượng Phòng vệ Bờ biển Trung Quốc cho tàu va quẹt và sử dụng vòi rồng tấn công một chiếc tàu của Cục Thủy sản và Tài nguyên dưới nước Philippines đang thực hiện công việc nghiên cứu tại vùng biển gần đảo Hoài Ân và rặng san hô Subi. Đáp lại, Trung Quốc khẳng định phía mình chỉ đang thực hiện những hành động hợp pháp để bảo vệ chủ quyền mà không đề cập đến cáo buộc sử dụng phun vòi rồng từ phía Philippines.^[21]

Philippines tăng cường hợp tác quốc phòng với các nước phương Tây

Để đảm bảo lợi ích an ninh của mình tại Biển Đông, Philippines đã tăng cường hợp tác quốc phòng với một số nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ. Việc hợp tác quốc phòng với nước ngoài được thực hiện bằng hình thức tăng cường sự hiện diện của quân đội và khí tài nước ngoài trong lãnh thổ Philippines, mua lại vũ khí từ các quốc gia này và đặc biệt là tập trận chung. Ngày 28/2, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. và Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro đã đón tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tại thủ đô Manila. Tại Manila, Hegseth đã khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục thực hiện cam kết an ninh giúp Philippines phòng vệ trước “mối đe dọa từ Trung Quốc cộng sản”, “đảm bảo tự do hàng hải” tại Biển Đông, dù ông cũng nói rõ rằng Mỹ không có dự định gây chiến với Trung Quốc. Cũng trong cuộc gặp này, Philippines cũng đã nhận được cam kết hỗ trợ kinh phí từ phía Mỹ để giúp Philippines hiện đại hóa lực lượng quốc phòng: bên cạnh khoản viện trợ trị giá 500 triệu đô la lần đầu được công bố dưới thời tổng thống Biden, chính quyền Trump còn sẽ bổ sung thêm một khoản hỗ trợ an ninh cho Philippines. Bên cạnh đó, Hegseth thông báo phía Mỹ sẽ điều động nhiều trang thiết bị hải quân đến Philippines để chuẩn bị cho một cuộc tập trận chung quy mô lớn vào tháng 3, bao gồm một Hệ thống Chặn đánh Tàu biển hỗ trợ lực lượng Hải quân Lục chiến Viễn chinh (Navy Marine Expeditionary Ship Interdiction System hay NMESIS) và một hạm đội tàu chiến không người lái.^[22] Sau đó, vào ngày 1/4, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo thương vụ mua bán chiến đấu cơ F-16 trị giá 5,58 tỷ đô la đã được thông qua. Theo đó, Philippines đã có thể mua từ Mỹ 20 chiếc F-16 và các thiết bị liên quan để trang bị cho lực lượng không quân của mình khoảng một thập kỷ sau khi Philippines lần đầu ngỏ ý muốn mua dòng máy bay này dưới thời của tổng thống Benigno Aquino (2010 – 2016). Bộ Ngoại giao Mỹ còn ghi rằng thương vụ này sẽ tăng cường “năng lực của không quân Philippines trong các nhiệm vụ trinh sát trên biển, yểm trợ chiến thuật từ trên không và nâng cao khả năng làm tiêu hao hỏa lực phòng không của đối phương”.^[23]

Bên cạnh Mỹ, Philippines cũng đã tăng cường hợp tác quốc phòng với các quốc gia phương Tây khác. Cụ thể, vào ngày 7/3, Philippines và Canada hoàn thành đàm phán về một thỏa thuận quốc phòng song phương, đặt nền tảng cho các cuộc tập trận chung và những hoạt động hợp tác quân sự khác.^[24] Tương tự, vào ngày 30/4, Philippines đã ký với New Zealand bản Hiệp định về Lực lượng Viếng thăm (Status of Visiting Forces Agreement) để đặt ra một khung pháp lý cho các cuộc tập trận chung và nhiều hoạt động hợp tác quốc phòng khác trong tương lai giữa hai quốc gia.^[25] Ngày 2/6, Bộ trưởng Ngoại giao Liên minh Châu Âu (EU) Kaja Kallas đã có một chuyến thăm đến thủ đô Manila của Philippines. Trong chuyến thăm này, Philippines và EU đã đồng ý lập ra một “diễn đàn an ninh và quốc phòng” để phòng thủ trước các nguy cơ “tin tặc tấn công” và “nước ngoài can thiệp”.^[26] Philippines và EU cũng đã ra một thông cáo chung bày tỏ quan ngại về những hành vi “bất hợp pháp, cưỡng bức, thô bạo và thiếu minh bạch” của Trung Quốc chống lại tàu thuyền và máy bay Philippines đang hoạt động hợp pháp tại Biển Đông.^[27]

Một tháng sau chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tại Manila, Philippines đã thực hiện cuộc tập trận mang tên Balikatan (“vai kề vai” trong tiếng Tagalog) cùng Mỹ và Úc, với sự góp mặt của nhiều quốc gia khác như Anh, Nhật hay Pháp. Cuộc tập trận diễn ra tại phía bắc Luzon và quần đảo Batanes gần biên giới trên biển giữa Philippines với Đài Loan.^[28] Theo Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Vũ trang Philippines, Romeo Brawner, cuộc tập trận này là nhằm mục đích đưa quân đội Philippines vào tư thế sẵn sàng chiến đấu trong trường hợp Đài Loan bị xâm lược.^[29] Cuộc diễn tập kéo dài sáu ngày, được tổ chức dựa trên kịch bản liên quân phòng thủ đường bờ biển phía bắc Philippines trước một cuộc tấn công đổ bộ từ ngoài khơi, nhằm mục đích tăng cường khả năng thu thập thông tin hàng hải và phối hợp hoạt động giữa quân đội của các quốc gia khác nhau.^[30] Đây là lần đầu tiên kịch bản của một cuộc tập trận Balikatan có sự phối hợp giữa phòng không và phòng thủ tên lửa,^[31] với sự kết hợp tác chiến của súng máy, lựu pháo, tên lửa chính xác, tên lửa HIMARS (hệ thống pháo tên lửa cơ động cao High Mobility Artillery Rocket System) và hệ thống tên lửa NMESIS.^[32] Philippines, Mỹ và Úc cũng đã tổ chức tập trận chung vào tháng 2^[33] và tháng 5.^[34]  

Phản ứng và hành động của Philippines tại khu vực Biển Đông là sự tiếp nối của chiến lược “quyết liệt công khai” (assertive transparency) mà Philippines đã theo đuổi trước hành động của Trung Quốc tại khu vực này. Chiến lược “quyết liệt công khai” được Philippines đề ra làm đối trọng cho chiến thuật “vùng xám” của Trung Quốc. Theo đó, Philippines sẽ công bố và lan truyền một cách có tổ chức các bằng chứng hình ảnh ghi lại hành động của Trung Quốc. Bằng cách tuyên truyền rộng rãi thông tin về hành vi của Trung Quốc tại Biển Đông, Philippines muốn tranh thủ sự ủng hộ của từ trong nước và quốc tế nhằm gây tổn hại đến uy tín của Trung Quốc và khiến Trung Quốc phải thay đổi hành vi và thái độ.^[35]

Động thái của Việt Nam

Ngày 21/2, Việt Nam đưa ra Tuyên bố về đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam trong Vịnh Bắc Bộ.^[36] Dựa trên Nghị quyết số 68/NQ-UBTVQH15 ngày 14/2/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Việt Nam tuyên bố rằng đường cơ sở được xác định mới tuân theo các quy định của UNCLOS, phù hợp với đặc điểm địa lý và tự nhiên của Vịnh Bắc Bộ và không ảnh hưởng đến các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia hoặc là thành viên. Đường cơ sở mới này được đặt ra nhằm mục đích “tạo ra cơ sở pháp lý bổ sung để bảo vệ và thực thi chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam, phục vụ phát triển kinh tế, quản lý biển và thúc đẩy hợp tác quốc tế”.^[37] Vài ngày sau khi Việt Nam công bố đường cơ sở của mình, Trung Quốc đã thông báo thực hiện một cuộc tập huấn bắn đạn thật ở eo biển đảo Hải Nam, thuộc vùng Vịnh Bắc Bộ vào ngày 24 – 27/2.^[38] Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) coi đây là phản ứng trực tiếp của Trung Quốc nhằm thể hiện sự bất đồng với tuyên bố ranh giới biển của Việt Nam, làm nổi bật lên tranh chấp ngày càng căng thẳng giữa hai nước ở Biển Đông.^[39] Tuy nhiên, phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng, cho biết rằng việc tập trận của Trung Quốc không gây ảnh hưởng tới Việt Nam nhờ vào việc thông báo trước của Cục An toàn Hàng hải Trung Quốc và khu vực tập huấn không thuộc chủ quyền lãnh hải của Việt Nam.^[40]

Vào tháng 3/2025, AMTI đã cập nhật báo cáo của mình về hoạt động mở rộng của Việt Nam trên Biển Đông. Theo như báo cáo, kể từ tháng 6 năm 2024, Việt Nam đã xây dựng thêm khoảng 2,6km² đất mới, nâng tổng diện tích lên khoảng 13,4km².^[41] Những dải đất được mở rộng này tạo ra cơ hội xây dựng thêm tám cảng biển mới, cải thiện đáng kể mạng lưới hậu cần hàng hải và kéo dài thời gian triển khai lực lượng trên biển của Việt Nam. Đường băng được xây dựng trên rạn san hô Đá Thuyền Chài (Barque Canada Reef) hiện trải dài 4,3km, tăng cường khả năng hiện diện quân sự của Việt Nam trong khu vực. Carl Thayer, Giáo sư danh dự tại Đại học New South Wales, đánh giá báo cáo của AMTI là chưa hoàn toàn chính xác. Thayer nói rằng báo cáo không đề đến khả năng triển khai quân sự còn hạn chế của Việt Nam đến quần đảo Trường Sa và thay vào đó đã tập trung vào khả năng quân sự mà bỏ qua mục đích thực sự của Việt Nam đối với quần đảo này.^[42] Theo Thayer, mục đích chính của Việt Nam trong việc mở rộng các hải đảo trong khu vực quần đảo Trường Sa là để phục vụ cho lợi ích kinh tế của Việt Nam, tận dụng và khai thác các nguồn tài nguyên trong Vùng đặc quyền kinh tế của mình.^[43]  Ngày 3/5, Việt Nam đã gửi công hàm đến Trung Quốc và Philippines nhằm phản đối hành động của lực lượng hải quân hai nước trên tại rạn san hô Đá Hoài Ân và các thực thể liên quan ở Trường Sa.^[44] Công hàm này được đưa ra sau khi hải cảnh Trung Quốc vào ngày 25/4 đã mang cờ cùng với lực lượng của mình công bố chủ quyền của Đá Hoài Ân thuộc phạm vi Quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Cảnh sát biển Philippines vào ngày 27/4 cũng đã đem lực lượng và các nhà nghiên cứu của mình lên Đá Hoài Ân nhằm tuyên bố rằng chủ quyền rạn san hô thuộc về phía Philippines.^[45] Trước sự tuyên bố và cạnh tranh chủ quyền của Trung Quốc và Philippines, phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nói rằng việc cho lực lượng lên Đá Tri Ân (Sandy Cay) mà không có sự cho phép của Việt Nam là hành động xâm phạm chủ quyền quốc gia.^[46]

Về khía cạnh hợp tác, kể từ tháng 1 – 6/2025, Việt Nam đã thực hiện xuyên suốt chiến lược chủ động tạo dựng quan hệ tại khu vực Biển Đông nhằm tăng cường các yêu sách hàng hải và thúc đẩy hợp tác đa phương. Vào tháng 2/2025, Việt Nam và New Zealand đã nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược toàn diện, trong đó bao gồm việc tăng cường hợp tác trong an ninh hàng hải và thực thi pháp luật có liên quan đến sự ổn định của khu vực Biển Đông.^[47] Vào tháng 4, Việt Nam và Trung Quốc đã tiến hành cuộc tuần tra hàng hải chung đầu tiên trong năm tại Vịnh Bắc Bộ, trải dài 120 hải lý, tập trung vào việc hạn chế đánh bắt cá bất hợp pháp và duy trì trật tự hàng hải.^[48] Cuộc tuần tra chung đã thể hiện thiện chí trong việc xây dựng lòng tin với mọi nước theo tinh thần ngoại giao của Việt Nam. Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 46 tại Kuala Lumpur vào tháng 5, Việt Nam đã đóng vai trò tích cực trong việc ủng hộ nỗ lực mới của khối nhằm hoàn thiện Bộ quy tắc ứng xử (COC) ở Biển Đông, phản ánh sự đầu tư liên tục của mình vào các cơ chế pháp lý đa phương.^[49] Cùng tháng đó, Việt Nam hoan nghênh tiến trình lập pháp của Indonesia hướng tới việc phê chuẩn thỏa thuận phân định vùng đặc quyền kinh tế năm 2022, là kết quả của 12 năm đàm phán, nhằm củng cố ranh giới hàng hải và tạo tiền lệ cho sự rõ ràng về mặt pháp lý và hợp tác trong khu vực.^[50] Các hoạt động này cùng nhau nhấn mạnh sự tham gia ngoại giao khu vực của Việt Nam trong việc hỗ trợ giải quyết tranh chấp hòa bình, quản lý hàng hải và liên kết chiến lược với các đối tác khu vực trước bối cảnh môi trường hàng hải ngày càng bất ổn.

3. Hàm ý và kiến nghị cho Việt Nam

Các hành động của Việt Nam ở Biển Đông (SCS) từ tháng 1 – 6/2025 phản ánh một chiến lược có chủ đích bao gồm củng cố chủ quyền dựa trên cơ sở luật pháp quốc tế, phát triển cơ sở hạ tầng, thúc đẩy quan hệ ngoại giao với các nước lẫn tổ chức quốc tế trong khu vực Biển Đông nhằm ứng biến với những cơ hội và nguy cơ của một trật tự hàng hải đang có khả năng thay đổi. Trong bối cảnh căng thẳng giữa các cường quốc ngày một gia tăng và sự xói mòn của các chuẩn mực quốc tế được thể hiện qua các xung đột đang diễn ra, việc bảo vệ lãnh hải của Việt Nam phải được xem như không chỉ là một hành động bảo vệ chủ quyền mà còn là một phần của sự hiệu chỉnh chính trị rộng lớn hơn để ứng phó với tiền lệ toàn cầu. Cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine kể từ năm 2022 đã khiến cho các nhà phân tích và bình luận quan sát thấy rằng việc này đã thúc đẩy sự xói mòn trong việc kiềm chế quyền lực của các nước ở các hành vi địa chính trị, tạo ra một tiền lệ nguy hiểm mà theo đó sức mạnh có thể ngày càng lấn át các chuẩn mực pháp lý đã đặt ra từ trước.^[51] Hiện tượng này không chỉ giới hạn ở châu Âu mà còn lan sang châu Á, với Trung Quốc đang bắt đầu có những động thái “ít kiềm chế hơn” tại các điểm nóng như Đài Loan, Biển Đông, và những động thái này có khả năng sẽ leo thang một khi cuộc xung đột Nga – Ukraine kết thúc. Trong bối cảnh này, việc Việt Nam ban hành đường cơ sở lãnh thổ mới vào tháng 2/2025 dựa trên UNCLOS và được phê chuẩn bởi Nghị quyết số 68/NQ-UBTVQH15, không chỉ đóng vai trò là sự khẳng định chủ quyền hợp pháp mà còn là sự củng cố pháp lý của quốc gia trên trường quốc tế để chuẩn bị cho tình hình bất ổn gia tăng ở Biển Đông. Khả năng hải quân và không quân của Việt Nam ở Biển Đông vẫn còn nhiều hạn chế so với Trung Quốc nên để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ trên biển của mình, Việt Nam phải dựa vào luật pháp quốc tế, sự ủng hộ của các quốc gia, và tăng khả năng tuần tra nhờ vào phần đất liền được mở rộng trên các đảo và rạn san hô. Trong khi phản ứng việc tổ chức các cuộc tập trận quân sự ở eo biển Hải Nam của Trung Quốc thể hiện tín hiệu chính trị mang tính đe doạ, thì phản ứng có chừng mực của Việt Nam nhấn mạnh cam kết của mình đối với chủ nghĩa pháp lý và sự ổn định trong khu vực.

Đồng thời, việc Việt Nam mở rộng đáng kể diện tích đất khai hoang ở quần đảo Trường Sa nhấn mạnh sự tăng cường đáng kể về hậu cần hàng hải và sự hiện diện của lực lượng thực thi pháp luật dân sự cũng như bảo đảm an toàn cho các nguồn tài nguyên của mình.^[52] Trái ngược với các diễn giải về quân sự hóa, các chuyên gia như Carl Thayer lập luận rằng những hoạt động mở rộng này chủ yếu phục vụ mục đích quản lý tài nguyên kinh tế và đặc khu kinh tế (EEZ) , thay vì mục đích quân sự. Diễn giải này phù hợp với các quan sát rộng hơn trong khu vực rằng Việt Nam đang xây dựng cơ sở hạ tầng chiến lược, chẳng hạn như cảng và đường băng, không phải như công cụ xâm lược mà là cơ chế bổ sung hậu cần và phát triển kinh tế thông qua khai thác tài nguyên ở trong vùng lãnh hải của Việt Nam. Tuy nhiên, sự quyết đoán của Việt Nam không phải là không có rủi ro. Việc mở rộng này rất có thể khiến cho Trung Quốc coi như là một hành động đe dọa đến chủ quyền biển đảo của họ, và nếu như họ quyết định sử dụng sức mạnh quân sự để chống lại sự đe doạ này, Việt Nam sẽ phải chịu những tổn thất đáng kể. Các cuộc phản đối ngoại giao của Việt Nam đối với Trung Quốc và Philippines về rạn san hô Hoài An (Sandy Cay) vào tháng 5/2025 cho thấy khả năng xảy ra xung đột ba bên ngày càng tăng giữa các bên yêu sách cạnh tranh, đặc biệt là khi nhiều quốc gia đưa ra các hành động có chủ quyền chồng chéo mà không có sự phối hợp trong việc làm rõ ranh giới chủ quyền. Những điểm nóng như vậy càng nhấn mạnh thêm tính cấp thiết của các cơ chế quản lý xung đột trong khu vực.

Để giải quyết những căng thẳng này, Việt Nam đã thể hiện sự ưu tiên cho các giải pháp đa phương và xây dựng thể chế. Sự ủng hộ tích cực của Việt Nam đối với các cuộc đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử (COC) tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 46 vào tháng 5 năm 2025 củng cố cam kết của Việt Nam đối với trật tự dựa trên luật lệ và giải pháp ngoại giao. Tuy nhiên, như các học giả như Joanne Lin, Nghiên cứu viên cao cấp và Điều phối viên Trung tâm Nghiên cứu ASEAN tại ISEAS – Viện Yusof Ishak, và Pou Sothirak, Cố vấn cao cấp danh dự của Trung tâm Nghiên cứu Khu vực Campuchia, đã quan sát, mô hình thúc đẩy sự đồng thuận của ASEAN là không đủ để giải quyết quy mô xung đột hiện tại ở Biển Đông và cần có một sổ tay hướng dẫn “đa phương nhỏ” mới, linh hoạt hơn. Trong đó nhóm các quốc gia như Việt Nam, Philippines và Indonesia cần phải phối hợp tạo nên các khuôn khổ đi đầu về quản lý chủ quyền chung và cùng nhau phòng chống đánh bắt trái phép (IUU).^[53] Thành công của Việt Nam trong việc hoàn tất thỏa thuận phân định EEZ với Indonesia sau 12 năm cung cấp một con đường tích cực để giải quyết tranh chấp hòa bình dựa trên sự công nhận pháp lý lẫn nhau và đàm phán dài hạn. Theo quan điểm này, chiến lược của Việt Nam tại Biển Đông có thể được coi là nhiều lớp: Khẳng định về mặt pháp lý, tập trung vào kinh tế, đa phương về mặt ngoại giao, nhưng thận trọng về mặt chiến lược. Thay vì đối đầu với các quốc gia thì Việt Nam chọn con đường ngoại giao đàm phán nhưng vẫn cứng rắn, như việc xây dựng một mạng lưới các cơ sở đất liền trên quần đảo, các tài sản pháp lý, cơ sở hạ tầng nhằm bảo vệ tài nguyên trong vùng EEZ của mình.

Trong bối cảnh địa chính trị đang thay đổi, nơi các tiền lệ như Crimea, Gaza và Kashmir báo trước một mô hình xung đột mới trong đó luật lệ sẽ được viết bởi kẻ thắng cuộc theo hướng một trật tự thế giới mới, cách tiếp cận của Việt Nam đưa ra một mô hình đối trọng. Thay vì quân sự hóa lập trường chính sách của mình, Việt Nam theo đuổi sự kết hợp giữa răn đe phi quân sự, chủ nghĩa tự do và sự tham gia đa phương. Nếu Việt Nam thành công trong việc neo giữ chiến lược của mình trong khuôn khổ rộng hơn của hợp tác ASEAN và luật hàng hải toàn cầu, thì Việt Nam không chỉ có thể củng cố vị thế của mình ở Biển Đông mà còn củng cố khả năng giải quyết tranh chấp hòa bình trong bối cảnh thế giới đang dần bị cuốn vào những hành động chiến lược đầy mạo hiểm giữa các quốc gia.

Sofia Vu, La Vĩnh Kỳ, Doãn Hùng, Phúc Lam

---

Tài liệu tham khảo

^[1] Thayer, C. (2025). The state of the South China Sea: coercion at sea, slow progress on a code of conduct. The Diplomat. Truy cập ngày 23/6/2025.
https://thediplomat.com/2025/01/the-state-of-the-south-china-sea-coercion-at-sea-slow-progress-on-a-code-of-conduct

^[2] Hong, N. (2025, February 4). Navigating the South China Sea: key developments in 2024 and what to expect in 2025 – ICAS. ICAS. Truy cập ngày 23/6/2025 https://chinaus-icas.org/research/navigating-the-south-china-sea-key-developments-in-2024-and-what-to-expect-in-2025/

^[3] DefenseMirror.com bureau. (2025, June 9). China reverses aggressive South China Sea rhetoric, suggests joint maritime community. DefenseMirror. Retrieved from https://www.defensemirror.com/news/39627/

^[4] Dziedzic, S. (2025). China criticises Australia over joint exercises with Philippines, US in South China Sea. ABC News. Truy cập ngày 29/5/2025.
https://www.abc.net.au/news/2025-05-09/china-criticises-australia-us-philippines-south-china-sea-drills/105271426

^[5] Reuters. (2025). China urges EU to stop ‘provoking trouble’ in South China Sea dispute. Reuters. Truy cập ngày 29/5/2025.
https://www.reuters.com/world/china/china-urges-eu-stop-provoking-trouble-south-china-sea-dispute-2025-06-05

^[6] Times of India. (2025). China slams US embassy in Singapore’s video for ‘deliberately distorting’ South China Sea issue. Times of India. Truy cập ngày 29/5/2025.
https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/china-slams-us-embassy-in-singapores-video-for-deliberately-distorting-south-china-sea-issue/articleshow/121330776.cms

^[7] AP News. (2025). China and Indonesia agree to boost maritime security cooperation in South China Sea despite tensions. AP News. Truy cập ngày 23/6/2025.
https://www.apnews.com/article/china-indonesia-south-china-sea-security-building-29c2e091e53703b68c471e0ba9829d2b

^[8] Defense Mirror. (2025). China reverses aggressive South China Sea rhetoric, suggests joint maritime community. DefenseMirror.com. Truy cập ngày 23/6/2025. https://www.defensemirror.com/news/39627

^[9] Sands, G. (2025). U.S. announces new freedom of navigation exercise in the South China Sea – Foreign Policy Association. Foreign Policy Association. Truy cập ngày 22/6/2025.
https://fpa.org/u-s-announces-new-freedom-of-navigation-exercise-in-the-south-china-sea

^[10] Reuters. (2025). Philippines, U.S., hold joint maritime drills for seventh time. Reuters. Truy cập ngày 22/6/2025.
https://www.reuters.com/world/china/philippines-us-hold-joint-maritime-drills-seventh-time-2025-06-05

^[11] Du Fretay, H. (2025). China launches military patrols in South China Sea in response to US Philippines drills. Truy cập ngày 22/6/2025.
https://armyrecognition.com/news/navy-news/2025/china-launches-military-patrols-in-south-china-sea-in-response-to-us-philippines-drills

^[12] Reuters. (2025). China’s military conducts patrols in South China Sea, warns Philippines. Reuters. Truy cập ngày 22/6/2025.
https://www.reuters.com/world/china/chinas-military-conducts-patrols-south-china-sea-warns-philippines-2025-06-15

^[13] (2025). U.S.-China Strategic Competition in South and East China Seas: Background and Issues for Congress. Congressional Research Service. Truy cập ngày 22/6/2025. https://www.everycrsreport.com/files/2025-05-01_R42784_24d44e3c41b1b34aefca5e8f8a9dcd536500801c.pdf

^[14] Gregory B. Poling. (2025). Building Bridges, Countering Rivals: Strengthening U.S.-ASEAN Ties to Combat Chinese Influence. Center for strategic and international studies. Truy cập ngày 23/6/2025.
https://www.csis.org/analysis/building-bridges-countering-rivals-strengthening-us-asean-ties-combat-chinese-influence

^[15] Gregory B. Poling. (2025). Building Bridges, Countering Rivals: Strengthening U.S.-ASEAN Ties to Combat Chinese Influence. Center for strategic and international studies. Truy cập ngày 23/6/2025.
https://www.csis.org/analysis/building-bridges-countering-rivals-strengthening-us-asean-ties-combat-chinese-influence

^[16] Gregory B. Poling. (2025). “China’s Military and Security Footprint in Southeast Asia and the Pacific Islands: China’s Grey Zone Predations in the South China Sea”. Center for strategic and international studies. Truy cập ngày 23/6/2025. https://www.uscc.gov/sites/default/files/2025-03/Greg_Poling_Testimony.pdf

^[17] Thekla Ebbert. (2025). “Fighting Starts When Talking Stops”: The South China Sea Conflict in the Light of a New US Foreign Policy. Friedrich Naumann Foundation. Truy cập ngày 24/6/2025. https://www.freiheit.org/southeast-and-east-asia/fighting-starts-when-talking-stops-south-china-sea-conflict-light-new-us

^[18] Shidore, S. (2025). Defending without provoking: the United States and the Philippines in the South China Sea. Quincy Institute for Responsible Statecraft. Truy cập ngày 24/6/2025. https://quincyinst.org/research/defending-without-provoking-the-united-states-and-the-philippines-in-the-south-china-sea/

^[19] Jazeera, A. (2025). Philippines stops research survey in disputed sea amid China’s ‘harassment.’ Al Jazeera. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.aljazeera.com/news/2025/1/25/philippines-stops-research-survey-in-disputed-sea-amid-chinas

^[20] The Independent. (2025). China and Philippines display their flags on a disputed South China Sea outcropping. The Independent. Truy cập ngày 28/6/2025.

https://www.independent.co.uk/news/china-philippines-beijing-global-times-b740618.html

^[21] Reuters. (2025). China and Philippines trade blame over South China Sea confrontation. Reuters. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.reuters.com/world/china/philippines-accuses-china-aggressive-tactics-south-china-sea-2025-05-22/

^[22] Administrator. (n.d.). NMESIS Navy-Marine Expeditionary Ship Interdiction System. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://armyrecognition.com/military-products/navy/weapons-systems/missiles/nmesis-navy-marine-expeditionary-ship-interdiction-system

^[23] Jazeera, A. (2025). US approves sale of 20 F-16 fighter jets worth $5.58bn to Philippines. Al Jazeera. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.aljazeera.com/news/2025/4/2/us-approves-sale-of-20-f-16-fighter-jets-worth-5-58bn-to-philippine

^[24] Canada and Philippines will sign a key defense pact to boost combat drills and military ties | AP News. (2025). AP News. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://apnews.com/article/philippines-canada-status-of-visiting-forces-agreement-58d96084a599b4376dee0d44511fb34b

^[25] Philippines signs military pact with New Zealand to widen alliances while facing an assertive China | AP News. (2025). AP News. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://apnews.com/article/new-zealand-philippines-status-of-visiting-forces-agreement-b695ff83f5021e1569b2245229dfe4d3

^[26] Reuters. (2025). Philippines and EU to set up security and defence dialogue, minister says. Reuters. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.reuters.com/world/china/philippines-eu-set-up-security-defence-dialogue-minister-says-2025-06-02

^[27] Reuters. (2025). China urges EU to stop “provoking trouble” in South China Sea. Reuters. Truy cập ngày 23/6/2025
https://www.reuters.com/world/china/china-urges-eu-stop-provoking-trouble-south-china-sea-dispute-2025-06-05

^[28] Hegseth tells Philippines the Trump administration will ramp up deterrence against China threat | AP News. (2025). AP News. Truy cập ngày 23/6/2025
https://apnews.com/article/pete-hegseth-philippines-south-china-sea-8d77bd438667895aca30a86f2e07d1b2

^[29] Jazeera, A. (2025). US approves sale of 20 F-16 fighter jets worth $5.58bn to Philippines. Al Jazeera. Truy cập ngày 23/6/2025
https://www.aljazeera.com/news/2025/4/2/us-approves-sale-of-20-f-16-fighter-jets-worth-5-58bn-to-philippines

^[30] Reuters. (2025). Philippines, US begin joint maritime drills after Chinese carrier group spotted. Reuters. Truy cập ngày 23/6/2025
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-us-begin-joint-maritime-drills-after-chinese-carrier-group-spotted-2025-04-24

^[31] Jazeera, A. (2025). Manila denies China ‘dealt with’ Philippine mission to disputed reef. Al Jazeera. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.aljazeera.com/news/2025/4/28/manila-denies-china-dealt-with-philippine-mission-to-disputed-reef

^[32] Troops repel mock beach assault in Philippines amid South China Sea tensions. (2025). Stars and Stripes. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.stripes.com/theaters/asia_pacific/2025-04-29/beach-defense-balikatan-philippines-17617749.html

^[33] Reuters. (2025). Australia, Japan, Philippines, US to conduct maritime cooperative activity. Reuters. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/australia-japan-philippines-us-conduct-maritime-cooperative-activity-2025-02-05

^[34] Dziedzic, S. (2025). China criticises Australia over joint exercises with Philippines, US in South China Sea. ABC News. Truy cập ngày 28/6/2025
https://www.abc.net.au/news/2025-05-09/china-criticises-australia-us-philippines-south-china-sea-drills/105271426

^[35]    Raymond M. Powell and Benjamin Goirigolzarri, Game Changer: The Philippines’ Assertive Transparency Campaign, Stratbase ADRi Publications, 2023. Truy cập 28/6/2025. https://adrinstitute.org/special-studies/ 

^[36] Báo điện tử Chính Phủ. (2025). Tuyên bố của Việt Nam về đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải ‎trong Vịnh Bắc Bộ. baochinhphu.vn. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-cua-viet-nam-ve-duong-co-so-dung-de-tinh-chieu-rong-lanh-hai-trong-vinh-bac-bo-102250221153710313.htm

^[37] Giang, H. (2025). Viet Nam announces baseline in Gulf of Tonkin. en.baochinhphu.vn. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-announces-baseline-in-gulf-of-tonkin-111250221211429833.html

^[38] Gan, N. (2025, February 24). Live-fire drills by ‘extremely capable’ Chinese warships rattle New Zealand and Australia. CNN. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://edition.cnn.com/2025/02/24/world/china-live-fire-drills-rattle-nz-aus-intl-hnk

^[39] ISW Press. (2025, February 28). Institute for the Study of War. Institute for the Study of War. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://understandingwar.org/backgrounder/china-taiwan-weekly-update-february-28-2025

^[40] Hien, P. Q. (2025). The first “waves” appear in the South China Sea in early 2025. Modern Diplomacy. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://moderndiplomacy.eu/2025/03/03/the-first-waves-appear-in-the-south-china-sea-in-early-2025/

^[41] AMTI. (2025, March 21). Scaling up: Vietnam’s islands (and harbors) continue to grow | Asia Maritime Transparency Initiative. Asia Maritime Transparency Initiative. Truy cập ngày 28/6/2025. https://amti.csis.org/scaling-up-vietnams-islands-and-harbors-continue-to-grow/#

^[42] Thayer, C. A. (2025, June 11). Thayer What is Behind Vietnam’s Construction Activities in the Spratly Islands. Scribd. Truy cập ngày 28/6/2025

^[43] Thayer, C. A. (2025, June 11). Thayer What is Behind Vietnam’s Construction Activities in the Spratly Islands. Scribd. Truy cập ngày 28/6/2025.

^[44] Thuỳ, L. (2025). Việt Nam phản đối hoạt động vi phạm chủ quyền ở Trường Sa. VNExpress. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://vnexpress.net/viet-nam-phan-doi-hoat-dong-vi-pham-chu-quyen-o-truong-sa-4881199.html

^[45] Davidson, H. (2025). China and Philippines display competing flags on disputed South China Sea sandbank. The Guardian. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.theguardian.com/world/2025/apr/28/china-philippines-flags-sandy-cay-south-china-sea

^[46] Duy, L. (2025). Việt Nam phản đối hoạt động xâm phạm chủ quyền tại ba thực thể ở quần đảo Trường Sa. TUOI TRE ONLINE. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://tuoitre.vn/viet-nam-phan-doi-hoat-dong-xam-pham-chu-quyen-tai-ba-thuc-the-o-quan-dao-truong-sa-20250503124557873.html

^[47] Báo Điện tử Chính phủ. (2025). Tuyên bố chung về việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – New Zealand lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Báo Điện Tử Chính Phủ. Truy cập ngày 28/6/2025. https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-ve-viec-nang-cap-quan-he-viet-nam-new-zealand-len-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-102250226150030891.html

^[48] Xinhua. (2025). China, Vietnam coast guards complete joint patrol in Beibu Gulf. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://english.www.gov.cn/news/202504/25/content_WS680b25f6c6d0868f4e8f212e.html

^[49] Anadolu Ajansı. (2025). ASEAN reaffirms commitment to “peaceful” resolution of South China Sea dispute. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/asean-reaffirms-commitment-to-peaceful-resolution-of-south-china-sea-dispute/3581405

^[50]  Teresia, A., & Widianto, S. (2025). Indonesia parliament set to ratify sea boundary with Vietnam, lawmaker says. Reuters. Truy cập ngày 28/6/2025.
https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-parliament-set-ratify-sea-boundary-with-vietnam-lawmaker-says-2025-05-01/

^[51] Oikonomou, K. D. (2025, May 17). Ukraine and the geopolitics of legitimacy. E-International Relations. Truy cập ngày 28/6/2025.

^[52] Thayer, C. A. (2025, June 11). Thayer What is Behind Vietnam’s Construction Activities in the Spratly Islands. Scribd. Truy cập ngày 28/6/2025.

^[53] Lin, J., & Sothirak, P. (2025, June 26). The Elusive Code: Why ASEAN needs a new playbook for the South China Sea | FULCRUM. FULCRUM.
https://fulcrum.sg/the-elusive-code-why-asean-needs-a-new-playbook-for-the-south-china-sea