Mở đầu

Vào ngày 12/7/1995 (theo giờ Việt Nam), Thủ tướng Võ Văn Kiệt và Tổng thống Mỹ William Jefferson Clinton đã cùng tuyên bố chính thức thiết lập mối quan hệ giữa hai nước. Chính vì vậy, ngày 12/7/2025 là một cột mốc quan trọng ghi dấu chặng đường 30 năm cùng hợp tác và phát triển quan hệ song phương Việt – Mỹ. Trong ba thập kỷ thiết lập mối quan hệ, từ những nỗ lực chung để hàn gắn sau chiến tranh với phương châm gác lại quá khứ, hướng tới tương lai cho đến quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, Việt Nam và Mỹ đã có những bước tiến quan trọng trong quan hệ song phương với nhiều sự hợp tác sâu sắc ở đa dạng các lĩnh vực.

1. Lịch sử quan hệ 30 năm

Sau sự kiện lịch sử đánh dấu việc thiết lập quan hệ giữa hai nước, Việt Nam và Mỹ đã có nhiều nỗ lực nhằm tiến đến những sự hợp tác sâu rộng hơn: Chủ tịch nước Trương Tấn Sang cùng Tổng thống Barack Obama thiết lập quan hệ Đối tác Toàn diện năm 2013 và sau đó là nâng cấp quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng thống Joe Biden vào năm 2023. Từ đó, hai nước có cơ sở để thúc đẩy hợp tác sâu sắc hơn trên nhiều lĩnh vực như an ninh quốc phòng, ngoại giao, kinh tế, văn hóa-xã hội. Sự tăng trưởng nhanh chóng về hợp tác trong thương mại, đầu tư và hợp tác công nghệ thể hiện mức độ hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ hợp tác nhân đạo khắc phục hậu quả chiến tranh, hai bên đang tiến tới hiện đại hóa công nghiệp quốc phòng và thúc đẩy hợp tác an ninh phi vũ trang. Đây là mô hình hợp tác không mang tính liên minh hay đối đầu, mà xây dựng trên lòng tin và phù hợp với vị thế địa chính trị của Việt Nam, góp phần định hình cấu trúc an ninh khu vực bền vững. Từ cộng đồng người Việt tại Mỹ và các tổ chức thanh niên đến hợp tác giáo dục và các chương trình học bổng, hai nước đã xây dựng cầu nối nhân dân bền vững, góp phần tăng cường hiểu biết và lòng tin.

Đáng chú ý, vào ngày 10/9/2023, trong chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Mỹ Joe Biden đến Hà Nội, Việt Nam và Mỹ đã chính thức nâng cấp quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Qua đó, hai nước cam kết cùng nỗ lực vì tiến trình hợp tác đa dạng và sâu rộng hơn, đặc biệt là thông qua Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng (IPEF).^[1] Tính đến nay, sau gần ba năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, hai bên đã đạt được nhiều thành tựu hợp tác đáng ghi nhận, đồng thời cũng đối mặt với không ít thách thức đặt ra cho Việt Nam trong tiến trình hội nhập và phát triển.

2. Quan hệ Việt – Mỹ sau khi nâng cấp quan hệ thành Đối tác chiến lược toàn diện

2.1. Chính trị – Ngoại giao

Về quan hệ song phương, dưới chính quyền Tổng thống Joe Biden, quan hệ song phương Việt – Mỹ duy trì lối ngoại giao hòa bình, ưu tiên đàm phán thông qua các cuộc gặp cấp nhà nước và cấp cao.

Tháng 9/2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Joe Biden bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai, Đại hội đồng Liên hợp quốc Khóa 79.^[2] Chuyến thăm này mang nhiều ý nghĩa với quan hệ ngoại giao hai nước, chứng minh sự tiếp nối di sản của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong nhiệm kỳ của người kế nhiệm và khẳng định quan điểm vững chắc của Việt Nam trong chính sách đối ngoại.^[3] Theo Carl Thayer, Giáo sư danh dự tại Đại học New South Wales (Canberra), cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch nước Tô Lâm lần đó là di sản lâu dài cho quan hệ Việt-Mỹ. Ngoài ra, Alexander Vuving, một giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu An ninh Châu Á – Thái Bình Dương ở Hawaii cho biết, chuyến thăm là một dịp quan trọng để thể hiện sự cân bằng thận trọng của Việt Nam trong quan hệ với các cường quốc, đặc biệt là Trung Quốc, Mỹ và Nga.^[4] Sau đó, vào tháng 12/2024, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Lê Hoài Trung đã có các cuộc gặp, làm việc với Ngoại trưởng Antony Blinken cùng các lãnh đạo cấp cao khác. Thông qua các chuyến thăm hỏi và gặp gỡ, Việt Nam luôn thể hiện mong muốn thúc đẩy thương mại công bằng, nhất là sự công nhận thị trường kinh tế. Đồng thời, qua các lần tiếp xúc, hai nước đều đánh giá cao vai trò của nhau nhằm thể hiện mức độ tin cậy chính trị và thành quả hợp tác thực chất trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.

Nhìn chung, dưới thời Tổng thống Joe Biden, ngoại giao Việt-Mỹ tập trung vào hòa bình, tham vấn cấp cao và thăm viếng mang tính biểu tượng. Nhưng đến giai đoạn của Tổng thống Donald Trump, bước ngoặt “Liberation Day” buộc Việt Nam phải tham gia vào một chuỗi đàm phán cứng rắn hơn, sử dụng đòn bẩy kinh tế để đổi lấy tiếp cận thị trường.

Từ khi Tổng thống Donald Trump chính thức nhậm chức vào ngày 20/1/2025 đến nay, quan hệ Việt-Mỹ chứng kiến nhiều sự biến động nhưng chủ yếu trên lĩnh vực kinh tế. Ngay hôm nhậm chức, Donald Trump ký Sắc lệnh tạm dừng trợ giúp phát triển nước ngoài trong 90 ngày để để đánh giá mức độ hiệu quả và phù hợp của các chương trình này với chính sách đối ngoại của ông.^[5] Việc này làm gián đoạn các chương trình viện trợ qua triển khai ở nhiều quốc gia, trong đó có khả năng ảnh hưởng tới các hiệp định năng lượng hoặc cơ sở hạ tầng mà Việt Nam có liên quan. Với việc theo đuổi chính sách “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA – Make America Great again), Donald Trump không chỉ nhìn nhận vai trò của Việt Nam trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc mà còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, cho phép ông tạo ra một tiền lệ hoặc mô hình cho các cuộc đàm phán thương mại tiếp theo với các quốc gia khác.^[6] Đáng chú ý, vào ngày 2/4/2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp thuế đối ứng đến 46% với Việt Nam và gọi đây là Ngày Giải phóng (Liberation Day).^[7] Với mức thuế quan của Tổng thống Donald Trump, mối quan hệ Việt-Mỹ đã gặp phải thách thức lớn nhất trong nhiều năm. Đối mặt với áp lực đó, Việt Nam ngay lập tức tiến hành đàm phán với Mỹ nhằm đạt được sự đồng thuận chung cho hai nước. Nhờ có những nỗ lực kịp thời, Việt Nam đã tạm tránh được mức thuế đối ứng từ Mỹ mà vẫn duy trì được chính sách đối ngoại trung lập và đa phương.^[8]

Trên các kênh đa phương, với vị trí địa lý chiến lược, Việt Nam luôn là một trong những nước thuộc khu vực mà Mỹ muốn gây ảnh hưởng thông qua các nền tảng hợp tác, đối thoại đa phương. Điều này có thể tạo ra xu hướng Mỹ muốn tăng cường hợp tác sâu rộng hơn với Việt Nam trên nhiều lĩnh vực như thương mại, đầu tư và cả về an ninh khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực an ninh hàng hải, tuần tra chung, chia sẻ thông tin và đào tạo nhân lực quốc phòng. Năm 2022, Mỹ khởi động sáng kiến “Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng” (IPEF) nhằm tăng cường sự hiện diện của mình tại khu vực này và tạo ra cơ chế đối trọng với Trung Quốc. Đáp lại, Việt Nam tham gia tích cực vào quá trình phát triển sáng kiến, đề xuất các biện pháp hợp tác với triển vọng tạo môi trường thuận lợi cho dòng đầu tư và thương mại giữa hai nước.^{[9] [10]} Theo Carl Thayer, việc tham gia vào một khuôn khổ hợp tác kinh tế tiêu chuẩn cao mới như IPEF cùng các cường quốc như Mỹ và các quốc gia khác ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương có thể giúp Việt Nam vượt qua nhiều thách thức do nền kinh tế toàn cầu trì trệ đặt ra. Tuy nhiên, ông cũng đề cập đến nguy cơ Việt Nam phải đối mặt với sự tụt hậu nếu không nắm bắt cơ hội và tăng cường năng lực trong bối cảnh mà cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nền kinh tế số và chuỗi cung ứng đều đang phát triển. Cùng chia sẻ quan điểm này, ông Phan Cao Nhật Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ấn Độ và Tây Nam Á (VIISAS) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (VASS) cho biết, khuôn khổ kinh tế do Mỹ dẫn đầu này đã đạt được nhiều tiến triển với các cuộc đàm phán về ba trụ cột là chuỗi cung ứng, kinh tế sạch và kinh tế công bằng đã hoàn tất. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề chưa được giải quyết trong lĩnh vực thương mại, chẳng hạn như lợi ích khác nhau của từng nền kinh tế, đòi hỏi những nỗ lực tích cực hơn nữa để đạt được sự đồng thuận.^[11] Kể từ 2023, Mỹ đã tăng cường sự hiện diện sâu rộng vào ASEAN để củng cố ảnh hưởng kinh tế, an ninh và chính trị tại Đông Nam Á. Các hành động như cam kết nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Mỹ-ASEAN, đầu tư lớn vào hạ tầng và xây dựng kế hoạch hợp tác cụ thể trên nhiều lĩnh vực như y tế, môi trường, công nghệ phản ánh định hướng chiến lược dài hạn của Mỹ đối với khu vực. Ngoài ra, hai nước cũng tham gia nhiều khuôn khổ hợp tác đa phương chung khác như Đối tác Mekong – Mỹ (MUSP), hội nghị thượng đỉnh APEC 2023 do Mỹ chủ trì. Trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN và các hội nghị liên quan tại Lào (7/2024), Mỹ không chỉ tái khẳng định cam kết với ASEAN mà còn chủ động đẩy mạnh các sáng kiến nhằm tăng cường kết nối, thúc đẩy phát triển bền vững và bảo đảm chuỗi cung ứng an toàn trong khu vực.^[12] Việt Nam, với vị thế là một thành viên tích cực trong ASEAN, tiếp tục khẳng định vai trò cầu nối giữa Mỹ và khu vực Đông Nam Á, đồng thời chủ động đóng góp vào các sáng kiến nhằm duy trì trật tự khu vực dựa trên luật lệ.^[13]

Bằng chiến lược ngoại giao đa phương và chủ động trong ASEAN nói riêng và trên thế giới nói chung, Việt Nam đang trở thành cầu nối chiến lược giữa Mỹ và Đông Nam Á, đồng thời giúp Mỹ triển khai các sáng kiến như IPEF, CSP và MUSP một cách hiệu quả tại khu vực.

2.2. Kinh tế

Quan hệ kinh tế Việt Nam – Mỹ đã bắt đầu phát triển vào giữa thập niên 90. Vào năm 2022, Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 8 của Mỹ với mức thương mại song phương đạt mức 139 tỷ đô la Mỹ  cao hơn 300 lần so với năm 1995.^[14] Từ tháng 9/2023, việc hai nước quyết định nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện là bước ngoặt chiến lược, định hình lại mối quan hệ qua lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư. Quan hệ kinh tế Việt – Mỹ phát triển nhanh nhưng tiềm ẩn sự bất cân đối cấu trúc. Đầu tư Mỹ vào Việt Nam chuyển dịch sang công nghệ cao và chuỗi cung ứng chiến lược. Quan hệ kinh tế Việt – Mỹ ngày càng được thể chế hóa, tạo nền tảng hợp tác dài hạn.

Về thương mại song phương, tổng giá trị thương mại hai chiều đạt khoảng 149,6 tỷ USD vào năm 2024, trong đó Mỹ nhập khẩu từ Việt Nam 136,6 tỷ USD (tăng 19,3% so 2023), và Việt Nam nhập khẩu từ Mỹ là 13,1 tỷ USD (tăng 32,9% so với năm 2023).^[15] Việt Nam liên tục nằm trong nhóm 10 đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ, đồng thời duy trì thặng dư lớn (100-105 tỷ USD/năm)^[16]. Sự mất cân đối trong cán cân thương mại gây áp lực chính trị lên phía Mỹ, khiến Mỹ nhiều lần đưa Việt Nam vào danh sách các nước cần theo dõi về thao túng tiền tệ hay mất cân bằng thương mại. Tiến sĩ Đoàn Ngọc Phúc, Khoa Kinh tế – Luật, Trường Đại học Tài chính – Marketing cảnh báo rằng cấu trúc thương mại thâm dụng lao động và nhập siêu nguyên vật liệu của Việt Nam khiến tăng trưởng dễ tổn thương. Việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường xuất khẩu cũng tiềm ẩn rủi ro khi có thay đổi chính sách hoặc điều kiện thương mại quốc tế.^[17]

Tính đến đầu năm 2024, Mỹ có hơn 1.300 dự án FDI tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 12 tỷ USD. Trong đó, các khoản đầu tư về phát triển lực lượng lao động công nghệ bán dẫn đang tạo ra nhiều cơ hội hợp tác giữa hai nước.^[18] Dù không nằm trong nhóm các nhà đầu tư lớn nhất tại Việt Nam về tổng vốn, đầu tư trực tiếp từ Mỹ đang cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt cả về quy mô lẫn chất lượng. Các tập đoàn công nghệ hàng đầu của Mỹ như Intel, Apple, Google, Microsoft, Amkor… đã và đang mở rộng sản xuất, nghiên cứu và lắp ráp tại Việt Nam. Quá trình dịch chuyển này nằm trong xu hướng “friend-shoring” sau căng thẳng Mỹ-Trung, nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng kỹ thuật cao.^[19] Trước tình hình Mỹ cảnh báo áp thuế lên đến 46% đối với hàng Việt Nam, hai bên đã đạt được thỏa thuận vào ngày 02/07/2025. Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ áp dụng mức thuế 20% đối với hầu hết hàng xuất khẩu từ Việt Nam. Đổi lại, Việt Nam sẽ áp dụng mức thuế 0% đối với hàng nhập khẩu của Mỹ và cung cấp quyền tiếp cận ưu đãi cho một số hàng hóa của Mỹ, chẳng hạn như ô tô động cơ lớn.^[20]

Quan hệ kinh tế Việt Nam – Mỹ giai đoạn 2023 – 2025 đã có bước phát triển vượt bậc sau khi hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Các thỏa thuận lớn như cắt giảm thuế MFN, hợp đồng LNG và SAF trị giá hàng chục tỷ USD, cùng thỏa thuận thuế đối ứng giúp giảm căng thẳng thương mại, cho thấy mức độ tin cậy chiến lược ngày càng cao. Triển vọng hợp tác tiếp tục rộng mở, với kim ngạch thương mại song phương dự kiến đạt 180 tỷ USD vào cuối 2025, và khả năng đàm phán một hiệp định thương mại tự do (FTA) trong tương lai gần. Tuy vậy, Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức lớn như thặng dư thương mại quá cao với Mỹ, rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn môi trường khắt khe, cùng áp  lực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nghệ. Đây là thời kỳ bản lề, đòi hỏi Việt Nam tiếp tục cải cách thể chế và chủ động thích ứng để duy trì đà phát triển kinh tế với Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.

2.3. Quốc phòng – an ninh

Về hợp tác an quốc phòng – an ninh, việc thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện trong bối cảnh khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang có những chuyển biến địa chính trị sâu sắc, đặc biệt là sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc phản ánh lợi ích chiến lược giữa hai quốc gia. Bước phát triển này cho thấy nỗ lực của cả hai bên nhằm làm quan hệ an ninh Việt Nam – Mỹ tiếp tục được mở rộng và hai nước chia sẻ tầm nhìn chung về tương lai của một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở. Hợp tác quốc phòng – an ninh giữa hai nước dựa trên cam kết chung về việc tôn trọng độc lập, chủ quyền và quyết tâm chung trong việc giải quyết các thách thức an ninh khu vực.

Cho đến nay, Mỹ và Việt Nam đã tổ chức 12 cuộc Đối thoại chính trị, an ninh và quốc phòng để thảo luận về hợp tác an ninh song phương. Các cuộc đối thoại này tiếp tục thúc đẩy mối quan hệ song phương đang phát triển giữa hai nước và phản ánh cam kết chung của hai nước đối với một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.^[21] Giải quyết hậu quả chiến tranh tiếp tục là biểu tượng trong hợp tác quốc phòng Việt – Mỹ. Việt Nam và Mỹ đã và đang tích cực hợp tác trong Sáng kiến Di sản Chiến tranh Việt Nam và Hòa giải do Viện Hòa bình Mỹ (USIP) thành lập. Tính đến tháng 11/2024, khoảng 700.000 quả bom và mìn chưa nổ ở Việt Nam đã được tháo dỡ, và Việt Nam đã hỗ trợ xác định danh tính của 700 binh sĩ Mỹ đã hy sinh trong chiến tranh và hỗ trợ hồi hương hài cốt của họ. Theo Thượng nghị sĩ Chris Van Hollen, một đảng viên Dân chủ và là thành viên của Ủy ban Ngân sách Thượng viện, sự hợp tác này không chỉ góp phần hàn gắn vết thương quá khứ mà còn tăng cường hợp tác với Việt Nam trong việc giải quyết những thách thức chung hiện tại và tương lai.^[22] Trong một báo cáo chuyên đề thuộc chuỗi ấn phẩm Peaceworks của USIP, tác giả Andrew Wells-Dang, chuyên gia cao cấp về Đông Nam Á tại USIP đã khẳng định “Sự hòa giải giữa Mỹ và Việt Nam minh họa cho sức mạnh của việc theo đuổi cách tiếp cận đa hướng đối với việc xây dựng hòa bình thông qua sự tiến triển cân bằng của các thành phần chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa và công nghệ”.^[23] Việc duy trì các hoạt động đối thoại, hợp tác trong việc khắc phục chiến tranh cho thấy Việt Nam và Mỹ đã thiết lập được một kênh trao đổi chiến lược ổn định, phản ánh mức độ tin cậy ngày càng cao. Đây cũng chính là minh chứng cho cách tiếp cận quốc phòng mang biểu tượng hòa giải và phát triển bền vững mà Việt Nam đang theo đuổi.

Hợp tác công nghiệp quốc phòng giữa Việt Nam và Mỹ giai đoạn gần đây đã vượt khỏi mô hình hỗ trợ nhân đạo, hậu chiến để tiến vào lĩnh vực hiện đại hóa thực chất. Với xu hướng mua sắm kết hợp chuyển giao công nghệ, cùng nỗ lực tăng cường năng lực nội địa, Việt Nam đang từng bước xây dựng một nền công nghiệp quốc phòng độc lập, hiện đại và tích hợp quốc tế theo tinh thần Đối tác Chiến lược Toàn diện. Tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2024 (VIDEX), gần 200 tập đoàn quốc phòng từ 27 quốc gia tham dự, trong đó có các tên tuổi lớn từ Mỹ như Boeing, Lockheed Martin, L3Harris, trình diễn các hệ thống radar, UAV, pháo tự hành và tàu tuần tra.^[24] Marc Knapper, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam đã nhấn mạnh tại triển lãm: “Mục tiêu của chúng tôi là đảm bảo Việt Nam có những gì cần thiết để bảo vệ lợi ích của mình trên biển, trên không, trên bộ và trên không gian mạng.” Ngoài ra, vai trò của Lực lượng Tuần duyên Mỹ (USCG) tại Biển Đông là một sáng kiến khả thi, nhằm củng cố hợp tác an ninh hàng hải mà vẫn phù hợp với chính sách hợp tác quốc phòng của Việt Nam.^[25] Nguyễn Thế Phương, Nghiên cứu sinh Tiến sĩ ngành An ninh Hàng hải tại Đại học New South Wales, Úc nhận định Việt Nam có thể coi sự tham gia toàn diện của Lực lượng Tuần duyên Mỹ tại Biển Đông là chất xúc tác giúp tăng cường hiệu quả mối quan hệ song phương và góp phần vào cấu trúc an ninh khu vực đang phát triển.^[26] Quan trọng hơn, hình thức hợp tác “phi vũ trang” này giúp xây dựng lòng tin quốc phòng – an ninh một cách bền vững, linh hoạt và phù hợp với môi trường an ninh ngày càng biến động ở Biển Đông, cũng như khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung đang ngày càng gay gắt tại khu vực, hợp tác quốc phòng – an ninh Việt – Mỹ không mang tính liên minh đối đầu mà chủ yếu hợp tác xây dựng năng lực, dựa trên lòng tin lẫn nhau. Đây là mô hình hợp tác mang bản sắc riêng, phù hợp với vai trò và vị thế địa chính trị của Việt Nam tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Vì vậy, việc thúc đẩy quan hệ quốc phòng – an ninh giữa Việt Nam và Mỹ sẽ góp phần tạo dựng cấu trúc an ninh khu vực ổn định và bền vững trong những thập kỷ tới.

2.4. Văn hóa – xã hội

Quan hệ Việt Nam – Mỹ đã trải qua một chặng đường phát triển sâu sắc và toàn diện kể từ khi thiết lập quan hệ vào năm 1995. Trong hành trình đó, trao đổi văn hóa được xem là yếu tố quan trọng để tạo nên nền tảng cho hợp tác giáo dục và văn hóa – xã hội. Đặc biệt, việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện là bước tiến thể hiện cam kết lâu dài giữa hai bên trong việc mở rộng hợp tác song phương giữa bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng.

Cộng đồng người Việt tại Mỹ hiện nay ước tính có hơn 2,2 triệu người, chiếm khoảng 9% người nhập cư từ châu Á tại Mỹ vào năm 2022 đến từ Việt Nam.^[27]Các tổ chức như Union of Vietnamese Student Associations (UVSA) hay UNAVSA (Union of North American Vietnamese Student Associations) đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết thế hệ trẻ người Việt tại Mỹ với quê hương, thông qua các chương trình đào tạo lãnh đạo trẻ, hội nghị thanh niên, và hoạt động thiện nguyện xuyên quốc gia. Sự hiện diện và hoạt động tích cực của hai cộng đồng không chỉ góp phần duy trì mối liên kết văn hóa – xã hội xuyên biên giới, mà còn tạo nên nền tảng “ngoại giao nhân dân” hiệu quả, làm dịu đi các khác biệt về chính trị và lịch sử.

Ngoài ra, giáo dục cũng là lĩnh vực hợp tác song phương phát triển liên tục từ những năm 2000. Năm học 2022 – 2023, Việt Nam có hơn 21.800 sinh viên du học tại Mỹ, chiếm tỷ lệ lớn trong cộng đồng du học sinh Đông Nam Á. Một điểm nhấn lớn trong quan hệ giáo dục là việc thành lập Đại học Fulbright Việt Nam (FUV) với sự hỗ trợ từ chính phủ Mỹ thông qua USAID. FUV không chỉ là nơi đào tạo thế hệ lãnh đạo mới mà còn là biểu tượng của sự hợp tác chiến lược lâu dài về giáo dục và tư duy phản biện giữa hai quốc gia. Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Mỹ, giáo dục là “một trụ cột quan trọng” trong quan hệ đối tác toàn diện, với đánh giá tích cực từ phía Mỹ về sự chăm chỉ, năng động và khả năng nghiên cứu của sinh viên Việt Nam.^[28]

Trong ba thập kỷ hợp tác và cùng phát triển giữa hai quốc gia, hợp tác xã hội giữa Việt Nam và Mỹ không chỉ phản ánh nỗ lực vượt qua di sản chiến tranh, mà còn thể hiện cam kết lâu dài trong hỗ trợ phát triển cộng đồng. Hàng trăm dự án phi chính phủ được triển khai, tập trung vào các lĩnh vực như y tế, xóa đói giảm nghèo, khắc phục hậu quả chiến tranh. Cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Kritenbrink cho rằng, chính các hoạt động nhân đạo như xử lý hậu quả chiến tranh, khắc phục ô nhiễm dioxin, rà phá bom mìn và hỗ trợ người khuyết tật đã đặt nền móng cho quan hệ Việt-Mỹ. Ông nhấn mạnh, những nỗ lực đó giúp hình thành thiện chí và đối thoại, từ đó xây dựng lòng tin giữa hai dân tộc.^[29]

Trong bối cảnh hai nước hướng tới kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ và tiến tới Đối tác chiến lược toàn diện, các hoạt động văn hóa – xã hội đóng vai trò “chất keo mềm” giúp tăng cường sự hiểu biết, đồng cảm và gắn kết giữa nhân dân hai nước. Như Nhà nghiên cứu Joseph Nye, cựu Trưởng khoa Trường Chính phủ Kennedy thuộc Đại học Harvard đã từng nhận định, “quyền lực mềm” đến từ giá trị văn hóa, mô hình giáo dục, và lòng trắc ẩn xã hội sẽ tạo nên nền tảng vững chắc hơn cho quan hệ quốc tế trong kỷ nguyên hậu toàn cầu hóa.^[30] Việc tiếp tục đầu tư vào các trụ cột từ cộng đồng, giáo dục đến phát triển xã hội sẽ là chiến lược hiệu quả để củng cố một quan hệ song phương hài hòa, cũng như nhấn mạnh về biểu tượng hòa giải mạnh mẽ giữa hai quốc gia từng là cựu thù.

Tổng kết

Trải qua chặng đường ba thập kỷ, quan hệ đối tác chiến lược Việt – Mỹ đã vượt qua nhiều rào cản lịch sử để vươn lên thành một trong những mối quan hệ song phương quan trọng, thực chất và có tầm ảnh hưởng chiến lược trong khu vực. Việc hai nước nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện không chỉ phản ánh sự tin cậy chính trị ngày càng cao mà còn mở ra những cơ hội hợp tác sâu rộng trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng, giáo dục, khoa học công nghệ và phát triển bền vững. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới đang biến động khó lường và chính sách của Mỹ thay đổi theo từng nhiệm kỳ tổng thống, Việt Nam cũng đang đối diện với những thách thức không nhỏ trong việc duy trì thế cân bằng chiến lược, đảm bảo lợi ích quốc gia và giữ vững độc lập trong quan hệ đối ngoại. Dẫu vậy, với nền tảng hợp tác được xây dựng từ lòng tin và sự tôn trọng lẫn nhau, cùng định hướng đối ngoại chủ động, linh hoạt, Việt Nam hoàn toàn có khả năng tận dụng các thuận lợi, hóa giải thách thức để tiếp tục làm sâu sắc hơn mối quan hệ Việt-Mỹ, góp phần vào hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực và thế giới.

Dan Thuy, Thúy Vy

---

Tài liệu tham khảo

^[1] The White House. (2023, September 10). Fact sheet: President Joseph R. Biden and General Secretary Nguyễn Phú Trọng announce the U.S.–Vietnam comprehensive strategic partnership. Truy cập ngày 08/07/2025.  https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2023/09/10/fact-sheet-president-joseph-r-biden-and-general-secretary-nguyen-phu-trong-announce-the-u-s-vietnam-comprehensive-strategic-partnership/

^[2] Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. (2024). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden. Truy cập ngày 08/07/2025. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-gap-tong-thong-hoa-ky-joe-biden-11924092604445313.htm

^[3] Hải Hồng Nguyên (2024). Why Biden should welcome Vietnam’s To Lam to the White House. The Diplomat. Truy cập ngày 11/07/2025. https://thediplomat.com/2024/09/why-biden-should-welcome-vietnams-to-lam-to-the-white-house/

^[4] Siow, M. (2024). US visit by Vietnam’s Lam would be a showcase of great power balancing – if he meets Biden. South China Morning Post. Truy cập ngày 11/07/2025. https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3279303/us-visit-vietnams-lam-be-showcase-great-power-balancing-if-he-meets-biden

^[5] VietnamPlus. (2020). Tổng thống D. Trump tạm dừng viện trợ phát triển nước ngoài của Mỹ trong 90 ngày. Truy cập ngày 08/07/2025. https://www.vietnamplus.vn/tong-thong-d-trump-tam-dung-vien-tro-phat-trien-nuoc-ngoai-cua-my-trong-90-ngay-post1008666.vnp

^[6] BBC News Tiếng Việt. (2024). Bầu cử Mỹ 2024: Vì sao ông Biden quyết không rút lui? Truy cập ngày 08/07/2025. https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cm201ngwyyvo

^[7] Alden, E. (2020). What Trump’s trade policy has achieved on Liberation Day. Council on Foreign Relations. Truy cập ngày 08/07/2025. https://www.cfr.org/article/what-trump-trade-policy-has-achieved-liberation-day

^[8] Khang Vu (2025). Trump’s tariffs won’t change the trajectory of Vietnam’s foreign policy. The Diplomat. Truy cập ngày 12/07/2025. https://thediplomat.com/2025/04/trumps-tariffs-wont-change-the-trajectory-of-vietnams-foreign-policy/

^[9] Trung tâm WTO và Hội nhập. (2023). Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương vì thịnh vượng và ý nghĩa đối với Việt Nam. Truy cập ngày 08/07/2025. https://trungtamwto.vn/tin-tuc/20973-khuon-kho-kinh-te-an-do-duong-thai-binh-duong-vi-thinh-vuong-va-y-nghia-doi-voi-viet-nam

^[10] Voice of Vietnam. (2023). Vietnam proposes IPEF cooperation measures at APEC 2023 Summit. Truy cập ngày 08/07/2025. https://english.vov.vn/en/politics/diplomacy/vietnam-proposes-ipef-cooperation-measures-at-apec-2023-summit-post1059906.vov

^[11] WTO and Integration Center. (2023). IPEF – A new way ahead for Vietnam. Truy cập ngày 11/07/2025. https://wtocenter.vn/chuyen-de/23684-ipef-a-new-way-ahead-for-vietnam

^[12] ASEAN. (2023). ASEAN, United States advance comprehensive strategic partnership.  Retrieved July 10 2025 from https://asean.org/asean-united-states-advance-comprehensive-strategic-partnership/

^[13] Mekong ASEAN. (2024). Hội nghị Cấp cao ASEAN 2024: Điểm đến của những hy vọng và kỳ vọng mới. Retrieved July 10 2025 from https://mekongasean.vn/hoi-nghi-cap-cao-asean-2024-die-m-den-cu-a-nhung-hy-vong-va-ky-vong-moi-34091.html

^[14] Ambassador Marc E. Knappe. (2023). Elevating the US–Vietnam Economic Relationship. Retrieved July 10 2025 from https://media.defense.gov/2023/Mar/29/2003188356/-1/-1/1/JIPA%20-%20KNAPPER%20-%202023.PDF

^[15] Anisha Sharma, V. (2025). Vietnam-US Trade and Investment Relations: Q1 2025 update. Vietnam Briefing News. Retrieved July 10 2025 from https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-us-trade-and-investment-relations.html

^[16] Việt Nam – US trade surpasses $22 billion in the first two months of 2025. (n.d.-d). vietnamnews.vn. Retrieved July 11 2025 from https://vietnamnews.vn/economy/1693731/viet-nam-us-trade-surpasses-22-billion-in-the-first-two-months-of-2025.html

^[17] Phúc, DN (2025). Tác động của Đầu tư Trực tiếp Nước ngoài, Mở cửa Thương mại, Đổi mới Công nghệ và Hiệu suất Khu vực Công nghiệp đến Tăng trưởng Kinh tế ở Việt Nam. Tạp chí Hậu Nhân văn , 5 (6), 14–28. Retrieved July 11 2025 from https://doi.org/10.63332/joph.v5i6.1947

^[18] Briefing, V. (2025). Vietnam-US trade Deal 2025: Impacts and strategic responses. Vietnam Briefing News. Retrieved July 11 2025 from https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-us-trade-deal-2025-summary-impacts-and-strategic-responses.html/

^[19] Knight, W., & Bui, T. (2023). The US Wants Vietnam to Be Its New Tech Best Friend. Retrieved July 11 2025 from  https://www.wired.com/story/us-vietnam-new-tech-best-friend

^[20] Briefing, V. (2025). Vietnam-US trade Deal 2025: Impacts and strategic responses. Vietnam Briefing News. Retrieved July 11 2025 from https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-us-trade-deal-2025-summary-impacts-and-strategic-responses.html/

^[21] U.S. Security Cooperation With Vietnam – United States Department of State. (2025, June 3). U.S Department of State. Retrieved July 11 2025 from https://www.state.gov/u-s-security-cooperation-with-vietnam

^[22] VietnamPlus. (2024). Vietnam takes part in dialogue on war legacies, peace in US. Truy cập ngày 12/07/2025. https://en.vietnamplus.vn/vietnam-takes-part-in-dialogue-on-war-legacies-peace-in-us-post298237.vnp

^[23] Wells-Dang, A., & Stauffer, C. (2024). Pathways to reconciliation: Americans and Vietnamese on war, memory, and commemoration (Peaceworks No. 197). United States Institute of Peace. Truy cập ngày 12/07/2025. https://www.usip.org/sites/default/files/2024-10/pw-197_pathways-reconciliation-americans-vietnamese.pdf

^[24] Lim, P. H. (2024, December 24). Vietnam signs $286 million in defense contracts at 2024 international expo. Voice of America. Retrieved July 12 2025 from https://www.voanews.com/a/vietnam-signs-286-million-in-defense-contracts-at-2024-international-expo/7912717.html

^[25] IPDForum. (2024). Tuần duyên Hoa Kỳ khẳng định sự hợp pháp của các cuộc tuần tra, kiểm soát với các đối tác ở Thái Bình Dương. Indo-Pacific Defense FORUM. Retrieved July 12 2025 from https://ipdefenseforum.com/vi/2024/04/tuan-duyen-hoa-ky-khang-dinh-su-hop-phap-cua-cac-cuoc-tuan-tra-kiem-soat-voi-cac-doi-tac-o-thai-binh-duong/

^[26] Onn, L. P. (2022). 2022/98 “The U.S. Coast Guard in the South China Sea: A Vietnamese Perspective”. Retrieved July 12 2025 from https://www.iseas.edu.sg/articles-commentaries/iseas-perspective/2022-98-the-u-s-coast-guard-in-the-south-china-sea-a-vietnamese-perspective-by-nguyen-the-phuong

^[27] Jeanne Batalova. (2023). Vietnamese Immigrants in the United States: Migration Policy Institute. Retrieved July 12 2025 from https://www.migrationpolicy.org/article/vietnamese-immigrants-united-states

^[28] Chu An. (2023). Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng: Hợp tác giáo dục là một trụ cột quan trọng của quan hệ đối tác toàn diện Việt Nam-Hoa Kỳ: Trang Thông tin Đối ngoại. Retrieved July 12 2025 from https://ttdn.vn/co-quan-dai-dien-va-kieu-bao/co-quan-dai-dien/dai-su-nguyen-quoc-dung-hop-tac-giao-duc-la-mot-tru-cot-quan-trong-cua-quan-he-doi-tac-toan-dien-viet-nam-hoa-ky-77021

^[29] An Bình. (2025). 30 năm bình thường hóa quan hệ Việt – Mỹ: Nỗ lực phi thường, hành trình độc đáo: Báo Điện tử Chính phủ.  Retrieved July 12 2025 from https://baochinhphu.vn/30-nam-binh-thuong-hoa-quan-he-viet-my-no-luc-phi-thuong-hanh-trinh-doc-dao-102250711172515901.htm

^[30] Nye, J. S. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. Public Affairs.