Freedom of Navigation (Tự do hàng hải) là nguyên tắc pháp lý quốc tế bảo đảm quyền tự do di chuyển của tàu thuyền trên các vùng biển quốc tế mà không bị cản trở bởi các quốc gia ven biển. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) là văn kiện pháp lý quan trọng nhất làm nền tảng cho nguyên tắc này, đặc biệt tại các Điều 87 và 90, khẳng định rằng mọi quốc gia, dù ven biển hay không có biển, đều có quyền tự do hàng hải trên vùng biển quốc tế. Trước khi UNCLOS ra đời, nguyên tắc tự do hàng hải đã được thừa nhận rộng rãi như một tập quán quốc tế, hình thành từ hàng trăm năm hoạt động thương mại và hàng hải trên biển.
Chính sách Tự do hàng hải được những cường quốc như Mỹ thực hiện thông qua các chiến dịch FONOPs (Freedom of Navigation Operations) của mình nhằm thách thức tuyên bố chủ quyền hàng hải bị xem là quá khắt khe của một số quốc gia. Mỹ thường xuyên công bố báo cáo về các hoạt động này, nêu rõ các yêu sách bị thách thức và cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế. Ví dụ, trong những năm gần đây, Mỹ đã thực hiện nhiều FONOPs ở Biển Đông để phản đối các yêu sách của Trung Quốc đối với các đảo nhân tạo và các khu vực biển. Các tàu chiến và máy bay của Mỹ đã di chuyển gần các đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây dựng để khẳng định quyền tự do hàng hải.
Tự do hàng hải có vai trò quan trọng trong bảo đảm thương mại quốc tế, an ninh hàng hải và ổn định khu vực. Tuy nhiên, khái niệm này cũng gây tranh cãi khi đụng chạm đến lợi ích chủ quyền và an ninh quốc gia của các nước ven biển, đặc biệt ở các khu vực có tranh chấp như Biển Đông. Mặc dù UNCLOS đã cung cấp một khuôn khổ pháp lý, nhưng vẫn có những diễn giải khác nhau về các điều khoản, đặc biệt là liên quan đến quyền và nghĩa vụ của các quốc gia trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) hoặc các eo biển quốc tế.
________________________________________
H.S
Tài liệu tham khảo:
- United Nations. (1982). United Nations Convention on the Law of the Sea. https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf
- U.S. Department of Defense. (n.d.). Fiscal Year 2023 Freedom of Navigation Report. https://www.defense.gov/News/Releases/Release/Article/3769479/dod-releases-fiscal-year-2023-freedom-of-navigation-report/
- O’Connell, DP, and I A Shearer, The International Law of the Sea: Volume I, 1st Edition (1982; online edn, Oxford Law Pro), https://doi.org/10.1093/law/9780198253464.001.0001
- Grotius, H. (2004). The free sea (R. Hakluyt, Trans). Indianapolis, IN: Liberty Fund. (Original work published 1609).
- Nordquist, M. H. (Ed.). (1985). United Nations Convention on the Law of the Sea 1982: A commentary. The Hague, Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers.
