1. Tổng quan cuộc đối thoại và kết quả

1.1. Tổng quan về cuộc đối thoại

Đối thoại An ninh Hàng hải ASEAN diễn ra vào cuối tháng 5 (21 – 23/5) vừa qua là đối thoại về an ninh, hàng hải với sự quy tụ của các chuyên gia khu vực, nhà khoa học và lực lượng bảo vệ bờ biển từ các quốc gia thành viên ASEAN. Sự kiện được tổ chức bởi Tổ chức phi chính phủ We Protect Sea (WPS) cùng với sự hợp tác của Cảnh sát biển Philippines và Hội đồng Hàng hải Quốc gia. Đối thoại tập trung vào việc thảo luận cách giải quyết các thách thức mà không cần sự tham gia của các cường quốc với mục tiêu tăng cường quyền tự chủ và hợp tác khu vực trong việc quản lý về các vấn đề hàng hải.^[1] Cụ thể, trong quá trình diễn ra sự kiện, cố vấn An ninh Quốc gia Tổng giám đốc Eduardo Año – diễn giả chính đã nhấn mạnh về nhu cầu ASEAN phải duy trì một trật tự hàng hải dựa trên luật lệ trên cơ sở luật pháp quốc tế. Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh các thành viên ASEAN cần tái khẳng định cam kết của mình đối với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982 và bảo vệ hệ sinh thái biển, đảm bảo sinh kế của hàng triệu người phụ thuộc vào nghề cá phải là ưu tiên chung.^[2]

1.2. Bối cảnh thế giới

Chính quyền Trump nhiệm kỳ hai tiếp tục duy trì chính sách “Nước Mỹ trên hết” với xu hướng bảo hộ thương mại và chủ nghĩa dân túy rõ nét, đồng thời tăng cường can thiệp vào khu vực Biển Đông nhằm kiềm chế sự mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc. Mỹ không chỉ duy trì mà còn mở rộng sự hiện diện quân sự và ngoại giao tại khu vực, tăng cường liên minh với các nước như Nhật Bản và Philippines để đối phó với các hành động được cho là “cưỡng chế” của Trung Quốc tại Biển Đông.^[3] Việc này làm gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa hai cường quốc và tạo ra áp lực lớn đối với an ninh hàng hải của ASEAN. Ngoài ra, mặc dù Trump từng tuyên bố có thể kết thúc xung đột Nga – Ukraine trong vòng 24 giờ khi trở lại Nhà Trắng, nhưng thực tế chính sách của ông đã có sự thay đổi khi chuyển sang thận trọng hơn trong các nỗ lực hòa giải. Sự thay đổi này cho thấy Mỹ đang có xu hướng điều chỉnh chính sách đối ngoại để dần ưu tiên các khu vực chiến lược khác như Biển Đông. Tuy nhiên, việc kết thúc muộn xung đột khiến Mỹ vẫn phải tiếp tục duy trì nguồn lực dẫn tới việc hạn chế khả năng tập trung toàn diện vào khu vực mới. Do đó, Mỹ buộc phải tính toán lại cách phân bổ nguồn lực nhằm vừa đảm bảo các cam kết hiện có để duy trì ảnh hưởng của mình một cách tốt nhất.^[4]

Bên cạnh Mỹ, Trung Quốc trước thềm Hội nghị thượng đỉnh ASEAN đã công bố sách trắng quốc phòng, tiếp tục khẳng định các yêu sách chủ quyền trên Biển Đông mà nhiều quốc gia trong khu vực cho là phi pháp và vi phạm UNCLOS 1982. Trung Quốc thách thức luật pháp quốc tế bằng cách duy trì các hoạt động xây dựng và quân sự hóa trên các thực thể tranh chấp, gây căng thẳng và làm phức tạp thêm tình hình an ninh hàng hải trong khu vực.^{[5] [6]} Bên cạnh đó, sau phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực năm 2016 có lợi cho Philippines, các cuộc đối đầu giữa Trung Quốc và Philippines đã trở nên thường xuyên hơn, với các vụ chạm mặt trên biển gia tăng. Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ xung đột trực tiếp mà còn ảnh hưởng đến sự ổn định và hợp tác trong khu vực, buộc ASEAN phải tăng cường các cơ chế đối thoại và phối hợp an ninh hàng hải để quản lý căng thẳng.^[7]

Những tác động trên cho thấy môi trường an ninh hàng hải ASEAN đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các diễn biến chính trị – quân sự và kinh tế toàn cầu, đòi hỏi ASEAN phải nâng cao năng lực phối hợp, củng cố vai trò trung tâm và phát triển các cơ chế đối thoại hiệu quả để duy trì hòa bình, ổn định và tự do hàng hải trong khu vực.

1.3. Kết quả của cuộc đối thoại

Về kết quả đạt được, trước hết cuộc đối thoại đã thúc đẩy trật tự hàng hải dựa trên luật lệ và tự chủ chiến lược. Các diễn giả đã nhấn mạnh quan điểm rằng đừng ép buộc các quốc gia ASEAN phải chọn phe trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc Mỹ, Nga và Trung Quốc. Đây là kết quả quan trọng giúp ASEAN thể hiện vai trò trung lập và tập trung vào hợp tác mà không bị chi phối bởi các cường quốc bên ngoài.^{[8] [9]} Cuộc đối thoại cũng tạo cơ hội để các nước ASEAN bày tỏ quan điểm riêng đối với các vấn đề hàng hải. Từ đó tăng cường sự hợp tác và trao đổi thông tin giữa các quốc gia, nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức như ô nhiễm môi trường biển, đánh cá bất hợp pháp,…^{[10] [11]} Ngoài ra, các phiên thảo luận trong cuộc đối thoại đã đề cập đến các vấn đề, thách thức mới và hướng tới việc đổi mới chính sách. Cụ thể, cuộc đối thoại đã đề cập đến các vấn đề mới như bảo vệ cáp ngầm dưới biển, cũng là một khía cạnh quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong an ninh hàng hải. Đồng thời, đối thoại cũng khuyến khích các giải pháp sáng tạo và chính sách đổi mới nhằm quản lý và bảo vệ vùng biển.^[12] Cuối cùng, cuộc đối thoại diễn ra trong bối cảnh ASEAN tiếp tục chuẩn bị cho các vòng đàm phán quan trọng về Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC), từ đó, hỗ trợ tiến trình đàm phán hướng tới việc thiết lập các quy tắc ứng xử nhằm giảm thiểu căng thẳng và duy trì an ninh hàng hải.

2. Nhận định và dự báo

2.1. Thuận lợi đối với ASEAN

Theo Jeffery Ordaniel, Giám đốc WPS (We Protect Our Seas) nhận định, hội nghị diễn ra không có sự tham gia của Trung Quốc hay Mỹ mà chỉ gồm mười quốc gia ASEAN cùng thảo luận tại một diễn đàn không chịu ảnh hưởng bên ngoài.^[13] Do đó, thông qua hội nghị, các quốc gia ASEAN đã khẳng định đường lối duy trì chiến lược tự chủ nhất quán của mình trong khu vực, đặc biệt tại Biển Đông, khi diễn đàn này tập trung thảo luận các vấn đề an ninh hàng hải tại khu vực được coi là tuyến đường vận tải biển sôi nổi nhất trong bối cảnh không có sự tham gia của các nước lớn. Bên cạnh đó, việc các nước ASEAN tiến hành thảo luận nội bộ như vậy cũng phản ánh được cam kết mạnh mẽ trong việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực Biển Đông trên cơ sở đối thoại nội bộ, thay vì dựa vào ảnh hưởng hoặc sự can thiệp từ bên ngoài.

2.2. Thách thức của ASEAN

Tuy nhiên, việc ASEAN có thể thực hiện hiệu quả những nội dung đã cam kết vẫn là một vấn đề gây tranh cãi, chủ yếu xuất phát từ sự khác biệt giữa các quốc gia thành viên. Những bất đồng về lợi ích và ưu tiên chiến lược đã cản trở các sáng kiến chung đi vào thực tiễn, đặt ra yêu cầu cần có một sự cải cách nghiêm túc về cơ cấu thể chế của ASEAN. Theo Tiến sĩ Thitinan Pongsudhirak, Đại học Chulalongkorn, ASEAN đang đối mặt với tình trạng chia rẽ nội bộ, vận hành kém hiệu quả và bất lực trước nhiều vấn đề khu vực.^[14]Hệ quả của sự thiếu đồng thuận này thể hiện rõ trong việc triển khai các đề xuất an ninh hàng hải tại Biển Đông. Mặc dù hội nghị tập trung thảo luận về an ninh tại Biển Đông và đưa ra các đề xuất nhằm tăng cường quản lý khu vực này, tính khả thi của việc triển khai các đề xuất mới vẫn chưa được đảm bảo. Những hạn chế trong việc triển khai các sáng kiến quản lý Biển Đông bắt nguồn từ quá trình thực hiện Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC), một văn kiện pháp lý được thiết kế nhằm điều chỉnh hành vi giữa ASEAN và Trung Quốc. Mặc dù đã trải qua nhiều vòng đàm phán nhằm đưa COC vào thực tiễn, nhưng tiến trình thực hiện vẫn diễn ra chậm chạp, chưa đạt được mục tiêu thiết lập một cơ chế quản trị hiệu quả và đảm bảo ràng buộc pháp lý chặt chẽ đối với các bên liên quan. Cùng chia sẻ lập luận này, Phó Giáo sư, Tiến Collin Koh, Trường S. Rajaratnam, Đại học Công nghệ Nanyang tại hội nghị đã chia sẻ thẳng thắn vấn đề về thiếu lòng tin và đố kỵ lẫn nhau xuất phát từ lịch sử, các tranh chấp lãnh thổ hoặc sự khác biệt về thể chế chính trị đã khiến cho việc hợp tác trong các vấn đề an ninh truyền thống trở nên khó khăn. Theo đó, ông cũng gợi ý rằng cách tiếp cận dựa trên đồng thuận hiện có là thách thức nghiêm trọng nhất đối với ASEAN, bởi lẽ nó sẽ dẫn đến sự chậm trễ trong các quyết định như trường hợp của COC do những khác biệt về quan điểm và lợi ích. Tuy nhiên, vị Phó Giáo sư này cũng thừa nhận việc loại bỏ nguyên tắc này có thể gây chia rẽ và làm suy yếu hơn nữa sự gắn kết của ASEAN. Do đó, đây là một vấn đề khó khăn mà ASEAN đang phải đối mặt.^[15]

Bên cạnh đó, mặc dù diễn đàn này chủ yếu được tổ chức dưới hình thức đối thoại với khả năng tác động hạn chế trong việc răn đe hành vi sai phạm và cải thiện ngay lập tức tình hình căng thẳng khu vực nhưng những tuyên bố và nhận định được công bố về lâu dài sẽ là bằng chứng lịch sử, góp phần xác định trách nhiệm của Trung Quốc trong việc không tuân thủ các cam kết quốc tế. Sự nhấn mạnh này buộc Trung Quốc phải đánh giá lại các hành động của mình trong bối cảnh nước này cần duy trì uy tín và niềm tin của cộng đồng quốc tế, qua đó hạn chế những hành động dẫn đến leo thang căng thẳng tại Biển Đông. Hơn nữa, các nghiên cứu trong lĩnh vực quan hệ quốc tế cho thấy, việc không lên tiếng trước các hành vi vi phạm có thể góp phần bình thường hóa những hành vi đó và dần thay đổi các chuẩn mực ứng xử được công nhận trong khu vực.

2.3. Tầm nhìn cho Biển Đông

Việc ASEAN chủ động lên án Trung Quốc về các hành vi vi phạm luật pháp quốc tế tại Biển Đông thông qua việc tái khẳng định phán quyết của Tòa án quốc tế năm 2016 (mang lại lợi thế cho Philippines) nhiều khả năng sẽ kích động phản ứng tiêu cực từ phía các nhà chức trách Trung Quốc. Trước thềm Hội nghị Đối thoại An ninh Hàng hải ASEAN 2025, Trung Quốc đã công bố cuốn sách trắng an ninh quốc phòng mang tựa đề “An ninh quốc gia của Trung Quốc trong kỷ nguyên mới”^[16], nhằm tiếp tục củng cố chủ quyền phi pháp và không phù hợp với quy định quốc tế tại Biển Đông. Hơn nữa, các cuộc xung đột gần đây giữa Trung Quốc và Philippines được dự báo sẽ làm gia tăng căng thẳng khu vực đối với các chủ thể có tranh chấp lợi ích.

Ngoài ra, việc kiềm chế tham vọng của Trung Quốc tại Biển Đông đã buộc Mỹ duy trì sự tập trung chiến lược vào khu vực này. Là tuyến hàng hải chiến lược chiếm khoảng một phần ba tổng lượng thương mại đường biển toàn cầu, Biển Đông không chỉ là mục tiêu của Trung Quốc mà còn được các quốc gia phương Tây định vị là vùng có tiềm năng then chốt về mặt kinh tế. Quan điểm này được thể hiện rõ qua chiến lược “xoay trục” sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ. Hơn nữa, nỗ lực của chính quyền Trump trong việc chấm dứt xung đột Ukraine nhằm tái phân bổ nguồn lực để đối phó với Trung Quốc càng làm nổi bật dự báo rằng Biển Đông sẽ một lần nữa trở thành tâm điểm của cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung sau khi Mỹ tập trung lại nguồn lực chủ chốt.Tại Hội nghị Thượng đỉnh An ninh châu Á (Shangri-La năm 2025), tân Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã chỉ trích các hành vi vi phạm luật pháp quốc tế của Trung Quốc, đặc biệt là những động thái xâm phạm chủ quyền của các quốc gia ven biển và đe dọa trực tiếp vùng biển hợp pháp của láng giềng. Ông khẳng định rằng bất kỳ hành động đơn phương nào nhằm thay đổi hiện trạng tại Biển Đông hoặc làm biến đổi chuỗi đảo thứ nhất thông qua vũ lực hoặc cưỡng ép sẽ bị Mỹ phản đối một cách cương quyết. Để đảm bảo sự ổn định và duy trì cân bằng quyền lực tại khu vực, Mỹ cam kết tiếp tục triển khai các hoạt động tuần tra hàng hải chung cùng với các đối tác chiến lược như Úc, Nhật Bản và Philippines.^[17]

Cuộc đối đầu căng thẳng tại khu vực Biển Đông giữa hai siêu cường Mỹ – Trung không phải là hiện tượng mới. Các hành động quân sự đối ứng đã được thực hiện trong hơn thập kỷ qua, điển hình là vào khoảng một năm trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức trở lại Nhà Trắng, qua đó cho thấy mức độ cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tại khu vực này vẫn đang được duy trì trong trạng thái âm ỉ. Sự kiện ngày 07/4/2024 thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế bởi Mỹ cùng với ba đồng minh của mình đã tiến hành tập trận trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines, khu vực tranh chấp trực tiếp giữa Philippines và Trung Quốc. Nhằm đáp trả, chính quyền Trung Quốc cũng đã tổ chức cuộc tuần tra chiến đấu trên không và trên biển chung cùng ngày. Theo Giáo sư Carlyle Thayer, Đại học New South Wales, Học viện Quốc phòng Úc cho rằng thông điệp của cuộc tập trận rõ ràng nhằm vào Trung Quốc. Cũng theo Phó Giáo sư Ja Jan Chong, Đại học Quốc gia Singapore, cuộc tập trận giữa Mỹ và đồng minh phản ánh chiến lược rộng lớn của Mỹ và đồng minh trong khu vực nhằm duy trì trật tự hiện tại và ngăn chặn các hành động gây hấn từ các đối thủ tiềm năng, cụ thể là Trung Quốc, Triều Tiên và Nga. Nhận định này nhấn mạnh cách các đồng minh của Mỹ tìm cách duy trì sự ổn định trong khu vực bằng cách ngăn chặn những hành vi cưỡng ép và vũ lực của Trung Quốc.^[18]

3. Hàm ý cho Việt Nam

Tại phiên thứ nhất, hội nghị tập trung vào cách các nước ASEAN hiểu về UNCLOS cũng như bày tỏ quan điểm của nước mình trong việc định hướng các hành động tại Biển Đông. Theo đó, đại diện của Việt Nam đã tham gia và đóng góp trực tiếp tại phiên làm việc này. Ngay trong phiên làm việc thứ nhất với nội dung mang tính then chốt của hội nghị, Philippines đã nhanh chóng có những cáo buộc rõ ràng nhằm vào Trung Quốc, thậm chí thường xuyên trích dẫn lại phán quyết của Tòa án năm 2016 về tranh chấp của nước này với Trung Quốc. Mặc dù Việt Nam tại hội nghị không có những phát ngôn hoặc nhận định trực tiếp nhắc đến Trung Quốc nhưng thông qua việc tham dự phiên làm việc nổi bật với những lời cáo buộc nhằm vào những vi phạm của Trung Quốc đã thể hiện quan điểm Việt Nam đồng tình đối với những cáo buộc về những hành vi vi phạm luật pháp quốc tế của Trung Quốc tại Biển Đông. Quan điểm này mặc dù ít khi được đề cập công khai nhưng quan điểm của Việt Nam từ đó đến nay luôn nhất quán với việc yêu cầu Trung Quốc tôn trọng chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, và Trường Sa mà Trung Quốc vẫn luôn khẳng định chủ quyền của mình một cách phi pháp. Sau sự kiện Trung Quốc ban hành lệnh cấm đánh bắt cá ở Biển Đông, Người Phát ngôn Bộ ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng ngày 20 tháng 5 năm 2025 nêu rõ: “Lập trường của Việt Nam đối với lệnh cấm đánh bắt cá của Trung Quốc ở Biển Đông là nhất quán, đã được khẳng định nhiều lần. Việt Nam yêu cầu Trung Quốc tôn trọng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, cũng như chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với các vùng biển của Việt Nam được xác lập phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, tôn trọng quyền của các ngư dân Việt Nam hoạt động hợp pháp trong các vùng biển của Việt Nam và các vùng biển ngoài quyền tài phán quốc gia phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, không có các hành động làm phức tạp tình hình, đóng góp vào duy trì hòa bình, ổn định, trật tự trên biển dựa trên luật lệ ở Biển Đông. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã giao thiệp với Đại sứ quán Trung Quốc tại Hà Nội và trao Công hàm phản đối lệnh cấm đánh bắt cá nêu trên.”^[19]

Sự kiên trì đấu tranh về mặt ngoại giao này của Việt Nam không những thể hiện cho thế giới thấy một Việt Nam luôn tôn trọng luật pháp quốc tế trong cách ứng xử của mình, đặc biệt tại khu vực đang có nhiều xung đột như Biển Đông mà còn về lâu dài đây sẽ là một minh chứng cho tính chính danh của Việt Nam đối với chủ quyền của mình tại Biển Đông. Theo Tiến sĩ Hương Nguyễn, Giám đốc Trung tâm Luật Quốc tế, Học viện Ngoại giao Việt Nam chia sẻ tại phiên làm việc, UNCLOS rất quan trọng đối với Việt Nam và được phản ánh rõ trong Luật Biển Việt Nam 2012.^[20]

Trong bối cảnh Biển Đông tiếp tục là một điểm nóng địa chính trị, việc hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, vốn thuộc chủ quyền hợp pháp và có đầy đủ bằng chứng lịch sử của Việt Nam,  trở thành đối tượng tranh chấp phức tạp đòi hỏi một chiến lược nhất quán và khôn khéo. Phương châm “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cung cấp một khuôn khổ tư duy chiến lược phù hợp, cho phép Việt Nam vừa kiên định nguyên tắc, vừa linh hoạt trong hành động. “Dĩ bất biến” ở đây chính là mục tiêu tối thượng và không thể lay chuyển: bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích hợp pháp của Việt Nam tại Biển Đông. Lập trường này không chỉ dựa trên các bằng chứng lịch sử – pháp lý mà còn hoàn toàn phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, tạo nên nền tảng chính danh cho mọi nỗ lực của Việt Nam.

Để hiện thực hóa mục tiêu “bất biến” đó trong một môi trường quốc tế đầy biến động, Việt Nam cần vận dụng khía cạnh “ứng vạn biến” thông qua việc triển khai đồng bộ và linh hoạt các trụ cột chính sách. Trước hết, đấu tranh ngoại giao và pháp lý phải được xem là mặt trận hàng đầu và xuyên suốt. Việc Việt Nam kiên trì đường lối ngoại giao hòa bình, chủ động tham gia và nêu cao quan điểm tại các diễn đàn đa phương như ASEAN và Liên Hợp Quốc, không chỉ giúp củng cố tính chính nghĩa cho lập trường của mình mà còn góp phần xây dựng hình ảnh một quốc gia có trách nhiệm, tôn trọng và nỗ lực bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

Tuy nhiên, sức mạnh trên bàn đàm phán sẽ không bền vững nếu thiếu đi thực lực kinh tế. Trong thế giới toàn cầu hóa với lợi ích kinh tế đan xen, việc phát triển và hội nhập quốc tế sâu rộng trở thành một công cụ chiến lược hiệu quả. Khi Việt Nam chủ động tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư, đặc biệt với các đối tác thương mại lớn, đặc biệt là những quốc gia vừa là đối tác vừa là đối tượng liên quan trực tiếp đến an ninh khu vực, một mạng lưới lợi ích chung sẽ được hình thành. Sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế này sẽ tạo ra một lớp “ràng buộc mềm”, khiến các bên phải có những tính toán chiến lược thận trọng hơn trước khi có những hành động gây leo thang căng thẳng, bởi bất kỳ sự bất ổn nào cũng sẽ gây tổn hại đến lợi ích của chính họ.

Hơn thế nữa, một nền kinh tế vững mạnh chính là bệ đỡ vật chất cho trụ cột quốc phòng-an ninh. Nền tảng kinh tế tự chủ và phát triển sẽ tạo ra nguồn lực cần thiết để hiện đại hóa lực lượng vũ trang, vốn là một yêu cầu tất yếu trong bối cảnh tác chiến hiện đại ngày càng phụ thuộc vào công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và khả năng tác chiến trên không gian mạng. Thực tiễn từ các cuộc xung đột hiện đại, đơn cử như tại Ukraine, đã bộc lộ rõ sự thay đổi trong bản chất chiến tranh, nơi công nghệ cao, tác chiến phi đối xứng và các biện pháp phi quân sự đóng vai trò ngày càng lớn so với việc triển khai binh lực quy mô lớn theo lối truyền thống. Do đó, việc đầu tư vào công nghệ quốc phòng bằng ngân sách quốc gia để xây dựng một lực lượng đủ sức răn đe không nhằm mục đích chạy đua vũ trang, mà là để đảm bảo Việt Nam không bị động trước các tình huống bất lợi và có khả năng bảo vệ chủ quyền một cách hiệu quả khi cần thiết.

Tóm lại, chiến lược bảo vệ chủ quyền của Việt Nam tại Biển Đông không phải là một lựa chọn đơn lẻ giữa đối thoại và đối đầu, mà là sự kết hợp nhuần nhuyễn, có tính toán giữa các trụ cột ngoại giao, kinh tế và quốc phòng. Việc kiên trì đấu tranh trên mặt trận ngoại giao và pháp lý, đồng thời nỗ lực xây dựng thực lực kinh tế để tạo nền tảng cho việc hiện đại hóa quốc phòng trong tương lai, chính là sự vận dụng sâu sắc và sáng tạo triết lý “dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Đây là con đường khả thi và bền vững nhất để Việt Nam vừa bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, vừa đóng góp vào hòa bình, ổn định chung của khu vực trong một thế giới đầy biến động.

Đào Đình Đức, Sofia Vu

---

Tài liệu tham khảo:

^[1] Chica, C. (2025, May 21). ASEAN experts convene to tackle maritime security sans major powers – Philippine Information Agency. Philippine Information Agency. https://pia.gov.ph/asean-experts-convene-to-tackle-maritime-security-sans-major-powers/

^[2] Aquino, L. (2025, May 21). Foreign dignitaries attend ASEAN Maritime Security Dialogue | ABS-CBN News. ABS-CBN. https://www.abs-cbn.com/news/nation/2025/5/21/foreign-dignitaries-attend-asean-maritime-security-dialogue-0119

^[3] 单学英. (n.d.). Better management of tensions advocated. Opinion – Chinadaily.com.cn. https://www.chinadaily.com.cn/a/202504/21/WS6805885da3104d9fd38207fe.html

^[4] How Trump backed away from promising to end Russia-Ukraine war | AP News. (2025, April 24). AP News. https://apnews.com/article/trump-russia-ukraine-war-633a216d0506c82353fc7745b69c0fe0

^[5] 单学英. (n.d.). Better management of tensions advocated. Opinion – Chinadaily.com.cn. https://www.chinadaily.com.cn/a/202504/21/WS6805885da3104d9fd38207fe.html

^[6] Aixueying. (2025, January 21). South China Sea situation in 2025: Remain heated without seething. 南海战略态势感知计划. http://www.scspi.org/en/dtfx/south-china-sea-situation-2025-remain-heated-without-seething

^[7] Aixueying. (2025, January 21). South China Sea situation in 2025: Remain heated without seething. 南海战略态势感知计划. http://www.scspi.org/en/dtfx/south-china-sea-situation-2025-remain-heated-without-seething

^[8] JOVILAND RITA,GMA Integrated News & JOVILAND RITA, GMA Integrated News. (2025, May 20). ASEAN maritime security dialogue set in Manila on May 21-23, 2025. GMA News Online. https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/946728/asean-maritime-security-dialogue-set-in-manila-on-may-21-23-2025/story/

^[9] Chi, C. (2025, May 20). Manila to host ASEAN maritime security dialogue without US, China. Philstar.com. https://www.philstar.com/headlines/2025/05/20/2444537/manila-host-asean-maritime-security-dialogue-without-us-china

^[10] 2025 Dialogue on ASEAN Maritime Security. (n.d.). 2025 Dialogue on ASEAN Maritime Security. https://www.ycaps.org/blog/2025-dialogue-on-asean-maritime-security

^[11] Chi, C. (2025, May 20). Manila to host ASEAN maritime security dialogue without US, China. Philstar.com. https://www.philstar.com/headlines/2025/05/20/2444537/manila-host-asean-maritime-security-dialogue-without-us-china

^[12] 2025 Dialogue on ASEAN Maritime Security. (n.d.). 2025 Dialogue on ASEAN Maritime Security. https://www.ycaps.org/blog/2025-dialogue-on-asean-maritime-security

^[13] Paunan, J. C. (2025, May 21). ASEAN experts convene to tackle maritime security sans major powers. Philippine Information Agency. Retrieved June 08, 2025, from https://pia.gov.ph/asean-experts-convene-to-tackle-maritime-security-sans-major-powers/#:~:text=%E2%80%9CThis%20is%20the%20first%20Southeast,during%20a%20media%20briefing%20Tuesday

^[14] Pongsudhirak, T. (2025, May 22). Panel 2: Getting Past Constraints – Ideas to Advance ASEAN’s Maritime Security Agenda [Video]. Dialogue on ASEAN Maritime Security. Retrieved June 07, 2025, from https://dams2025.wps-ph.org/2024-agenda-post-typ/panel-2-getting-past-constraints-ideas-to-advance-aseans-maritime-security-agenda/

^[15] Koh, C. (2025, May 22). Panel 2: Getting Past Constraints – Ideas to Advance ASEAN’s Maritime Security Agenda [Video]. Dialogue on ASEAN Maritime Security. Retrieved June 07, 2025, from https://dams2025.wps-ph.org/2024-agenda-post-typ/panel-2-getting-past-constraints-ideas-to-advance-aseans-maritime-security-agenda/

^[16] China’s State Council Information Office. (2025, May 12). New White Paper: “China’s National Security in the New Era” | Andrew S. Erickson. Andrew Erickson. Retrieved June 08, 2025, from https://www.andrewerickson.com/2025/05/new-white-paper-chinas-national-security-in-the-new-era/

^[17] International Institute for Strategic Studies. (2025, May 31). Hegseth Speaks in Singapore [Defense Secretary Pete Hegseth speaks at the Shangri-La Dialogue 2025 in Singapore, May 30, 2025 (EDT)/May 31, 2025 (Singapore). Hosted by the International Institute for Strategic Studies] [Video]. U.S. Department of Defense. Retrieved June 08, 2025, from https://www.defense.gov/Multimedia/Videos/dvpsearch/shangri-La/dvpcc/false/#DVIDSVideoPlayer581

^[18] Wilson, A. (2024, April 08). Historic South China Sea exercise shows US allies’ ‘solidarity and coordination,’ expert says. Stars and Stripes. Retrieved June 08, 2025, from https://www.stripes.com/branches/navy/2024-04-08/historic-south-china-sea-naval-drills-13509902.html

^[19] Bộ Ngoại giao Việt Nam. (2025, May 20). Phát biểu của Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao về việc Trung Quốc vừa qua ban hành lệnh cấm đánh bắt cá ở Biển Đông. Bộ Ngoại giao Việt Nam. Retrieved June 08, 2025, from https://new.mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/phat-bieu-cua-nguoi-phat-ngon-bo-ngoai-giao-ve-viec-trung-quoc-vua-qua-ban-hanh-lenh-cam-danh-bat-ca-o-bien-dong-25762-10.html

^[20] Nguyễn, H. (2025, May 22). Panel 1: UNCLOS and the Rules-Based Order – Understanding South China Sea Claims [Video]. Dialouge on ASEAN Maritime Security. Retrieved May 08, 2025, from https://dams2025.wps-ph.org/2024-agenda-post-typ/panel-1-unclos-and-the-rules-based-order-understanding-south-china-sea-claims/