Đàm phán bí mật (secret negotiation) là một hình thức đàm phán mà các bên tham gia giữ kín nội dung, tiến trình, kết quả, thậm chí là cả sự tồn tại của cuộc đàm phán đối với công chúng và các bên thứ ba. Ngoài ra, nhiều tài liệu cũng dùng các thuật ngữ như “private negotiation”, “backdoor negotiation” hay “backchannel negotiation” để nhấn mạnh tính chất của cuộc đàm phán. Từ sau Hòa ước Westphalia (1648), ngoại giao bí mật nổi lên như một hệ quả tất yếu xuất phát từ bản chất vô chính phủ của hệ thống quốc tế hiện đại, nơi các quốc gia có chủ quyền tương tác chủ yếu thông qua thương lượng dựa trên lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, đàm phán bí mật vấp phải sự phản đối mạnh mẽ vì sự thiếu minh bạch, ẩn giấu nhiều âm mưu và gian lận, xung đột với các giá trị tự do và dân chủ. Mục tiêu chính của đàm phán bí mật thường để tránh áp lực từ bên thứ 3 như giới truyền thông và từ đó tạo không gian linh hoạt hơn để các bên cùng đạt được thỏa thuận chung. Trong quá khứ, Cố vấn quân sự kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ Henry Kissinger và nhà ngoại giao Lê Đức Thọ đã tiến hành hơn 45 cuộc họp riêng cấp cao trước khi chính thức ký kết Hiệp định Paris 1973. Gần đây hơn, Mỹ đứng ra tổ chức các cuộc đàm phán bí mật giữa Israel và UAE về các vấn đề liên quan đến Iran hồi tháng 8/2020, các trưởng đoàn Nga và Ukraine tổ chức cuộc họp song phương giấu kín trước khi tiến hành vòng đàm phán chính thức vào tháng 6/2025 vừa qua.
Trong khi đó, đàm phán công khai (public negotiation) là hình thức đàm phán đặc trưng bởi tính cởi mở và minh bạch, diễn ra dưới sự tham gia hoặc theo dõi của các bên thứ ba, công chúng hoặc giới truyền thông. Lối đàm phán này thường được áp dụng trong các cuộc trao đổi cần có áp lực dư luận; huy động, thuyết phục công chúng; hoặc thảo luận về các vấn đề chung của toàn cầu có ảnh hưởng đến lợi ích của nhiều bên. Một vài những cuộc đàm phán công khai nổi bật có thể kể đến như Thỏa thuận Paris về khí hậu năm 2015 (COP21), Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ – Triều Tiên (2018–2019),… Ngoại giao hiện đại đang dần có xu hướng ủng hộ các cuộc đàm phán công khai vì chúng góp phần thúc đẩy tính sáng tạo, sự rõ ràng, công bằng và hợp lý của thỏa thuận đạt được. Hơn nữa, trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ với sức ảnh hưởng ngày càng tăng của các tác nhân phi nhà nước, việc công khai thông tin trên các phương tiện truyền thông cũng giúp xúc tiến quá trình hợp tác, củng cố vị thế và hình ảnh của quốc gia trên trường thế giới. Thế nhưng, đàm phán công khai cũng tạo ra nhiều thách thức như hao tốn thời gian, nguồn lực, bất đồng quan điểm và sự can thiệp từ các bên không cần thiết.
Dan Thuy
__________________________________________
Tài liệu tham khảo:
- Bjola, C., & Murray, S. (Eds.). (2016). Secret Diplomacy: Concepts, contexts and cases. Routledge.
- Brian S. Mandell, Stephen Petraeus, Guhan Subramanian; Sources of Power in Public Negotiations: A Framework Applied to Public‐Public and Public‐Private Negotiations. Negotiation Journal 2020; 36 (4): 397–419. doi: https://doi.org/10.1111/nejo.12337
- Fisher, R., Ury, W. L., & Patton, B. (2011). Getting to yes: Negotiating agreement without giving in. Penguin.
- Kleiner, J. (2009). Diplomatic Practice: Between Tradition and Innovation. World Scientific Publishing. https://doi.org/10.1142/7247
- Lee, S. (2025, May 24). The power of public diplomacy. Number Analytics. Retrieved June 11, 2025, from https://www.numberanalytics.com/blog/the-power-of-public-diplomacy-in-international-relations
- Shonk, K. (2025, February 5). Principled negotiation: Focus on interests to create value. Program on Negotiation at Harvard Law School. https://www.pon.harvard.edu/daily/negotiation-skills-daily/principled-negotiation-focus-interests-create-value/
- Zartman, I. W. (2007). Negotiation and conflict management: Essays on theory and practice. Routledge.
- Zilliacus, K. (1946). Mirror of the Past: A History of Secret Diplomacy. Current Books, Incorporated, AA Wyn.
